Van'ın Erciş ilçesindeki Çelebibağı Selçuklu Mezarlığı'nda yürütülen kazı, restorasyon ve konservasyon çalışmaları, Orta Çağ Türk-İslam mirasının önemli örneklerini yeniden görünür hale getiriyor. Biyolojik tahribatın etkilediği mezar taşları bilimsel yöntemlerle korunurken, kitabeler ve süslemeler de belgelenerek kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması hedefleniyor. Çalışmaların tamamlanmasıyla alanın kültür ve inanç turizmi açısından önemli bir çekim merkezine dönüşmesi amaçlanıyor.

Selçuklu mezar taşları bilimsel yöntemlerle korunuyor
Van'ın Erciş ilçesinde, Van Gölü kıyısındaki Çelebibağı Mahallesi'nde yer alan Çelebibağı Selçuklu Mezarlığı'nda kapsamlı kazı, restorasyon ve konservasyon çalışmaları sürdürülüyor. Yaklaşık 30 dönümlük alanı kapsayan mezarlıkta, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Van Valiliğinin destekleriyle geçen ay başlatılan çalışmalar, Anadolu'nun önemli Orta Çağ mezarlıklarından birinin korunmasına yönelik önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Van Müze Müdürlüğü başkanlığında yürütülen projede, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ercan Çalış bilimsel danışman olarak görev alıyor. Arkeologlar, sanat tarihçileri, restoratörler, konservatörler, epigrafi uzmanları ve mimarlardan oluşan uzman ekip, mezarlığın özgün dokusunu koruyarak tarihi taşları gelecek kuşaklara aktarmayı amaçlıyor.

Kazılarla yeni mezar taşları ortaya çıkarılıyor
Bitlis'teki Ahlat ve Van'ın Gevaş ilçelerindeki Selçuklu mezarlıklarıyla aynı kültürel geleneğin izlerini taşıyan alanda, halk şairi Ercişli Emrah ile Selvihan'ın kabirleri de bulunuyor. Belirlenen tampon bölgede gerçekleştirilen kazılarda yaklaşık 50 santimetre derinliğe ulaşıldı.

Çalışmalar sırasında gün yüzüne çıkarılan 15 mezar taşının zemin blokajı tamamlanırken, yüzeylerinde biyolojik oluşumların yoğunlaştığı beş mezar taşında liken temizliği gerçekleştirildi. Yaklaşık 2,5 metre yüksekliğe ulaşan mezar taşları hem restore ediliyor hem de üzerlerindeki kitabeler ile bezeme programları ayrıntılı biçimde belgeleniyor.

Doç. Dr. Ercan Çalış, bölgede daha önce Prof. Dr. Abdüsselam Uluçam'ın bilimsel danışmanlığında 1992-1995 yılları arasında kazı ve restorasyon çalışmalarının gerçekleştirildiğini, ancak sonraki yıllarda alanın doğal etkenler ve insan kaynaklı tahribat nedeniyle önemli ölçüde zarar gördüğünü belirtti.

Likenler kitabeler ve süslemeler için büyük tehdit oluşturuyor
Van Valiliği koordinasyonunda yeniden başlatılan çalışmalarda 15 kişilik uzman ekip görev yapıyor. Restorasyon sürecinde öncelikle toprağa gömülen veya eğilen mezar taşlarının zemin blokajları güçlendirilerek özgün konumlarına yaklaştırılıyor. Ardından taş yüzeylerini kaplayan ve kitabelerle süslemelerin okunmasını güçleştiren likenler kontrollü yöntemlerle temizleniyor.

Doç. Dr. Çalış, biyolojik oluşumların zaman içerisinde taş yüzeylerine ciddi zarar verdiğini, özellikle kitabeler ve bezemelerin okunabilirliğini azalttığını belirterek, yürütülen çalışmaların yalnızca fiziksel korumayı değil, kültürel mirasın bilimsel olarak belgelenmesini de kapsadığını ifade etti.

Kültür ve inanç turizmine yeni bir destinasyon hedefleniyor
Araştırmacılar, Çelebibağı Selçuklu Mezarlığı'nın yalnızca bir mezarlık değil, aynı zamanda Selçuklu sanatını yansıtan açık hava galerisi niteliğinde olduğunu vurguluyor. Kireç taşından üretilen mezar taşlarının her biri farklı süsleme programları ve kitabeleriyle dönemin estetik anlayışı hakkında önemli bilgiler sunuyor. Kitabelerde vefat eden kişilere ilişkin bilgilerle birlikte hadis-i şerifler ve Kur'an-ı Kerim'den ayetler de yer alıyor.

Doç. Dr. Çalış, restorasyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından alanın kültür ve inanç turizmi açısından önemli bir destinasyona dönüşeceğine inandıklarını belirterek, bu eşsiz mirasın geçmiş ile gelecek arasında güçlü bir köprü oluşturduğunu ifade etti.