Bosna Hersek’in Nevesinje kentinde 1992-1995 savaşı sırasında tamamen yıkılan 16. yüzyıl Osmanlı eseri Dugalica Camisi, Türkiye’nin desteğiyle özgün mimarisine sadık kalınarak yeniden inşa edildi. Arkeolojik veriler ve arşiv belgeleri ışığında yürütülen proje, yalnızca bir ibadet yapısını değil, aynı zamanda bölgenin tarihsel ve kültürel hafızasını da yeniden ayağa kaldırmayı hedefliyor.

Bosna Hersek’in Nevesinje kentinde yer alan ve Bosna Savaşı sırasında temellerine kadar yıkılan Dugalica Camisi, kapsamlı bir restorasyon ve yeniden inşa sürecinin ardından özgün kimliğine kavuştu. 1515 yılında Hacı Velijudin Bakrac tarafından yaptırılan cami, Osmanlı döneminde yalnızca bir ibadet mekanı değil, aynı zamanda bölgenin sosyal ve kentsel yapısının önemli bir parçasıydı. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2023’te başlatılan çalışmalar tamamlanarak cami, Vakıf Günleri kapsamında 26 Nisan’da yeniden açılmaya hazırlanıyor.

Arkeolojik Verilerle Yeniden İnşa Süreci
Yapının yeniden inşası, alanın uzun yıllar otopark olarak kullanılması ve yüzeyde herhangi bir kalıntının bulunmaması nedeniyle oldukça hassas bir süreç olarak yürütüldü. Uzman ekipler, arşiv belgeleri ve tarihi kayıtların yanı sıra sahada gerçekleştirilen arkeolojik kazılara dayanarak özgün yapının izlerini ortaya çıkardı.
Kazılar sonucunda ulaşılan temel kalıntıları, mühendislik analizlerinin ardından güçlendirilerek yeni yapının taşıyıcı sistemi bu özgün izler üzerine kuruldu. Böylece cami, hem tarihsel doğruluğa bağlı kalınarak hem de modern mühendislik teknikleriyle yeniden ayağa kaldırıldı. Proje kapsamında yalnızca cami değil, külliye anlayışı doğrultusunda mektep, abdesthane ve saat kulesini kapsayan bütüncül bir düzenleme de gerçekleştirildi.

Saat Kulesi ve Kültürel Hafızanın Korunması
Dugalica Camisi ile birlikte konumlanan tarihi saat kulesi, Osmanlı şehircilik anlayışının bölgede somutlaşan önemli unsurlarından biri olarak öne çıkıyor. Restorasyon sürecinde kule, iç yapısına eklenen çelik konstrüksiyon sistemiyle güçlendirilirken, dış cephedeki hasarlı taşlar özgün malzemeye uygun biçimde yenilendi.

2005 yılında milli anıt statüsüne alınan cami ve çevresi, yürütülen çalışmalarla birlikte yeniden bölgenin kültürel belleğinde yerini aldı. Yetkililer, projenin yalnızca mimari bir ihya değil, aynı zamanda Bosna Hersek’in çok katmanlı tarihinin korunmasına yönelik önemli bir adım olduğunu vurguluyor. Yeniden inşa edilen Dugalica Camisi’nin, ibadet işlevinin ötesinde kültürel mirasın yaşatıldığı bir odak noktası olması hedefleniyor.

Kaynak: İsmail Özdemir aa