Erzurum’un tarihi Tebrizkapı semtinde, ahilik teşkilatının kentteki kurucusu olarak bilinen Ahi Toman Baba’nın yaklaşık 700 yıllık kümbeti, çevresindeki yapıların kaldırılmasının ardından yeniden görünür hale getiriliyor. Restorasyon projesi kapsamında yapının özgün dokusunun korunmasına yönelik hassas çalışmalar yürütülürken, aynı alandaki tescilli Ahıskalılar Evi de ihya edilecek.

Kümbetin üzerindeki yapılar kaldırıldı
Erzurum’un tarihi semtlerinden Tebrizkapı’da, Narmanlı Camisi’nin arka bölümünde bulunan Ahi Toman Baba Kümbeti, uzun yıllar çevresindeki ev ve iş yerleri nedeniyle dışarıdan görülemiyordu. Yaklaşık 14. yüzyıla tarihlenen yapı, Erzurum’da ahilik teşkilatının oluşumunda önemli rol üstlenen Ahi Toman Baba’nın adıyla anılıyor.

Erzurum Büyükşehir Belediyesi tarafından bölgede yürütülen kentsel dönüşüm çalışmaları kapsamında yaklaşık 10 yapı kaldırıldı. Kamulaştırma ve tahliye süreçlerinin ardından kümbet ile aynı bölgede bulunan tescilli Ahıskalılar Evi de yeniden görünür hale getirildi. Tarihi yapıların çevresindeki yoğun yapılaşmanın ortadan kaldırılmasıyla birlikte, yaklaşık 700 yıllık kümbetin restorasyonu için hazırlanan proje doğrultusunda ihya çalışmalarına başlandı.

Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter Yardımcısı Ünal İnci, kentsel dönüşüm çalışmalarının iki yıl önce başlatıldığını belirterek, yapıların çevresinin açılmasıyla tarihi eserlerin yeniden ortaya çıkarıldığını söyledi. İnci, kümbetin önünün kapalı olması nedeniyle birçok Erzurumlunun yapının varlığından haberdar olmadığını ifade etti.

Çalışmalar kapsamında tarihi yapıların yalnızca restore edilmesi değil, çevresiyle birlikte yeniden değerlendirilmesi amaçlanıyor. Böylece Ahi Toman Baba Kümbeti ile Ahıskalılar Evi’nin kent tarihindeki konumlarının daha görünür hale getirilmesi planlanıyor.

İbn Battuta’nın anlatılarında Ahi Toman Baba
Tarihi kaynaklara göre Ahi Toman Baba, 14. yüzyılda Erzurum’a gelerek kentte ahilik teşkilatının kurulmasında önemli rol üstlendi. Esnafın örgütlenmesinde etkili olan Ahi Toman Baba’nın aynı zamanda dini ve tasavvufi yönüyle de öne çıktığı belirtiliyor.

Ünlü seyyah İbn Battuta’nın 1331 yılında Erzurum’a geldiğinde Ahi Toman Baba’nın tekkesinde konakladığı ve burada karşılaştığı ahilik teşkilatından söz ettiği aktarılıyor. Bu nedenle kümbet, yalnızca mimari özellikleri bakımından değil, Erzurum’un sosyal, ekonomik ve dini tarihine ilişkin taşıdığı bağlam açısından da önem taşıyor.

Restorasyon sürecinin, yapının tarihi niteliği nedeniyle standart bir inşaat uygulamasından farklı yürütüldüğü belirtiliyor. Koruma Kurulu tarafından onaylanan projeler doğrultusunda gerçekleştirilen çalışmalarda özgün dokunun korunmasına öncelik veriliyor. Kümbet çevresindeki mezarların zarar görmemesi için de ayrıntılı ve kontrollü bir çalışma yürütülüyor.

Ünal İnci, tarihi yapının önemine dikkat çekerek restorasyonun en ince ayrıntısına kadar hassasiyetle sürdürüldüğünü belirtti. Çalışmaların tamamlanmasının ardından kümbetin çevresiyle birlikte düzenlenerek ziyaretçilere açılması hedefleniyor.

Erzurum Büyükşehir Belediyesi, kentteki tarihi yapıların çevresini açmak ve kültürel mirası daha görünür hale getirmek amacıyla Kent Estetiği Daire Başkanlığı bünyesinde çalışmalarını sürdürüyor. Ahi Toman Baba Kümbeti ve Ahıskalılar Evi’nin restorasyon ve çevre düzenlemelerinin tamamlanmasıyla alanın 2027 yılında ziyarete açılması planlanıyor.