İsveç'in Gotland Adası'nın batısındaki arkeoloji kazılarında, yaklaşık 9 bin yıl öncesine tarihlenen genç bir kadına ait gömü ortaya çıkarıldı. 14 -16 yaşları arasında öldüğü tahmin edilen kadının iskeletinin rahim bölgesinde, 32-34 haftalık olduğu tahmin edilen fetüse ait kemiklerin bulunması, keşfi Avrupa'nın erken Holosen dönemine ilişkin dikkat çekici buluntularından biri haline getirdi.

Gebe kadın ve karnındaki gömülmüş fetüsün kemikleri bulundu

İsveç'in Gotland Adası'nın batısında bulunan Lilla Karlsö'deki Suder Vagnhus mağarasında sürdürülen arkeolojik kazılarda, Geç Mezolitik döneme tarihlenen olağanüstü bir insan gömüsü ortaya çıkarıldı.

Arkeologların ilk incelemelerine göre, mağaranın yaklaşık 7 bin ila 10 bin yıl öncesine tarihlenen derin tabakalarında genç bir kadına ait kemikler bulundu. Kadının ileri ergenlik çağında olduğu, anne karnındaki fetüsün ise yaklaşık 32-34 haftalık, yani gebeliğin son döneminde bulunduğu değerlendiriliyor.

Keşfin en dikkat çekici yönü, fetüse ait kemiklerin kadının iskeletiyle ilişkili biçimde ve anne karnındaki konumunu koruyacak şekilde bulunması oldu.

İsveçli arkeo-osteolog ve proje yöneticisi Alexander Roesen Sjöstrand, buluntunun dünyada bilinen en eski örneklerden biri olabileceğini, İsveç açısından ise türünün muhtemelen en eski örneği olduğunu belirtti. Ancak kesin yaşın belirlenmesi için hem anneye hem de fetüse ait kemiklerden örnek alınarak karbon-14 tarihlemesi yapılması bekleniyor.

Anne karnındaki yaklaşık 8 aylık fetüs de mezardaydı

Kazıyı olağanüstü kılan ayrıntı, fetüsün yalnızca anneye ait kemiklerle aynı tabakada bulunması değil, kadının gövdesiyle anatomik ilişkisinin korunmuş olması.

Arkeologlar önce mağaranın yaklaşık 5 metre derinliğindeki tabakalarında tek tek kemiklerle karşılaştı. İlk bulunan kemiklerden birinin yetişkin bir insana ait olduğu düşünüldü. Daha sonra bir önkol kemiğinin de bulunmasıyla bunun bir bebek ya da fetüse ait olabileceği anlaşıldı.

Fetüse ait kol kemiklerinin yanı sıra kafatasından parçaların ve kaburga kemiklerinin bulunması, bunların genç bir kadına ait göğüs kafesi, leğen kemiği ve diğer kemiklerle ilişkili olduğunun anlaşılmasıyla keşfin niteliği ortaya çıktı.

Fetüsün gelişim düzeyi 32-34 hafta olarak değerlendiriliyor. Bu nedenle buluntu, yaklaşık 8 aylık bir fetüsün anne karnındaki konumuyla birlikte gömüldüğüne ilişkin son derece nadir arkeolojik kanıtlardan birini oluşturuyor.

Kadının kesin yaşı henüz belirlenmiş değil. İlk değerlendirmeler onu ileri ergenlik çağında gösterirken, İsveç basınında yaklaşık 14-19 yaş aralığı da veriliyor. Bu nedenle daha ileri analizler yapılmadan kadını kesin olarak “14 yaşında” olarak tanımlamak mümkün görünmüyor. 

Lilla Karlsö'de arkeoloji kazıları üç yıldır sürüyor

Bugünkü keşif, Lilla Karlsö'deki arkeolojik çalışmaların ilk buluntusu değil. Suder Vagnhus mağarasındaki sistematik kazılar 2023'te başladı.

Uppsala Üniversitesi, Campus Gotland ile bağlantılı yürütülen proje kapsamında Alexander Roesen Sjöstrand ve meslektaşları, mağaranın farklı dönemlere ait insan faaliyetlerinin izlerini taşıyan katmanlarını araştırıyor. İsveç Ulusal Miras Kurulu'nun arşivinde de Suder Vagnhus için 2023 ve 2024 tarihli arkeolojik araştırma raporları bulunuyor.

Kazıların 2024 sezonunda da önemli sonuçlar verdiği İsveç devlet radyosu Sveriges Radio tarafından duyurulmuştu. P4 Gotland'ın 27 Ağustos 2024 tarihli haberinde, Suder Vagnhus mağarasında yapılan yaz kazılarında yaklaşık 5 bin yıllık buluntular elde edildiği bildirildi. Araştırmacılar, mağaranın Gotland'a ilk insanların ulaşmasından yaklaşık 10 bin yıl önce kullanılmaya başlanmış olabileceğini değerlendiriyordu. 

Dolayısıyla 2026'da ortaya çıkarılan kadın ve fetüs, önceki kazılarda bulunan malzemelerin yeniden yorumlanması değil, aynı araştırma projesinin daha derin ve çok daha eski tabakalarında ortaya çıkarılan yeni bir keşif niteliğinde.

Bu yılki kazıda araştırmacılar yaklaşık 5 metre derine indiklerinde, Orta Taş Devri'ne ait tabakaların da altındaki seviyelerde kadın ve fetüse ait kemiklere ulaştı. Kadının bulunduğu tabaka henüz doğrudan karbon-14 yöntemiyle tarihlendirilmiş değil. Arkeologlar bu nedenle kalıntıların yaşını şimdilik yaklaşık 8 bin-9 bin 500 yıl aralığında değerlendiriyor.

Araştırmacıların bundan sonraki çalışmaları kadının iskeletinin tamamlanması, gömü pozisyonunun belirlenmesi, karbon-14 tarihlemesi ve DNA analizleri üzerinde yoğunlaşacak.

Özellikle genetik ve izotop analizleri, genç kadının Lilla Karlsö'de sürekli yaşayan bir topluluğun üyesi mi olduğu, adaya başka bir bölgeden mi geldiği ve erken Holosen döneminde Karlsö adalarının insan hareketliliğindeki rolünün ne olduğu konusunda yeni bilgiler sağlayabilir.

Lilla Karlsö'nün arkeolojik önemi de burada ortaya çıkıyor. Günümüzde Gotland'ın batısında küçük bir ada olan Karlsöler, yaklaşık 10-12 bin yıl önce Baltık Denizi'nin bugünkünden farklı olduğu bir dönemde daha geniş bir takımada sisteminin parçasıydı. Dolayısıyla mağaradaki erken insan kalıntıları yalnızca bir bireyin yaşamına değil, insanların Baltık Denizi'nin değişen coğrafyasında nasıl hareket ettiğine ilişkin sorulara da ışık tutuyor. 

Arkeolojikhaber.com

Kaynaklar:

Anadolu Ajansı https://www.aftonbladet.se/nyheter/a/wrVAmd/9000-ar-gammal-gravid-kvinna-hittad-utanfor-gotland?utm_source=chatgpt.com "9 000 år gammal gravid kvinna hittad utanför Gotland" https://fof.se/artikel/ben-fran-kvinna-med-foster-upptackt-pa-lilla-karlso/?utm_source=chatgpt.com "Ben från kvinna med foster upptäckt på Lilla Karlsö" https://arkivsok.raa.se/results?page=0&pagesize=25&searchtype=filter&utgivare=UPPSALA+UNIVERSITET&utm_source=chatgpt.com "Visar träffar för: “UPPSALA UNIVERSITET”"  https://www.sverigesradio.se/artikel/nytt-fynd-pa-lilla-karlso-ar-5-000-ar-gammalt?utm_source=chatgpt.com "Nytt fynd på Lilla Karlsö – är 5 000 år gammalt | Sveriges Radio"