UNESCO Dünya Miras Listesi’ndeki Efes Antik Kenti’nde yürütülen restorasyon çalışmaları kapsamında, yüzyıllardır toprak altında kalan sütunlar, kaideler ve mimari bloklar “taş hastanesi” olarak adlandırılan özel alanda titizlikle restore ediliyor. “Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi çerçevesinde sürdürülen çalışmalar, antik kentin yeni ziyaret rotalarını şekillendirirken, Efes’in 2500 yıllık kent dokusunu çağdaş koruma yöntemleriyle yeniden görünür hale getirmeyi amaçlıyor.

Efes Antik Kenti’nde sürdürülen kapsamlı restorasyon çalışmaları, antik dünyanın mimari mirasını yeniden ayağa kaldırırken, arkeolojik koruma uygulamalarında da dikkat çekici bir örnek oluşturuyor. UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan antik kentte, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen “Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi kapsamında, uzun yıllar boyunca deprem, yangın ve doğal afetler nedeniyle zarar gören mimari unsurlar bilimsel yöntemlerle restore ediliyor.

Özellikle antik kentin yeni gezi güzergâhlarından biri olarak planlanan Stadyum Caddesi çevresinde yoğunlaşan çalışmalar kapsamında, kırılmış sütunlar, kaideler, başlıklar ve yazıtlı taş bloklar uzman ekiplerce yeniden değerlendiriliyor. Ekip üyelerinin “taş hastanesi” olarak tanımladığı özel restorasyon alanında, antik taş eserler milimetrik ölçümlerle taranıyor, belgeleniyor, temizleniyor ve ait oldukları yapılara yeniden kazandırılıyor.

Antik Taşlara Bilimsel Müdahale
“Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesinin koordinatörlüğünü yürüten Bahadır Duman, çalışmaların 2023 yılında başladığını ve ziyaretçi karşılama merkezi, Stadyum Caddesi ile antik tiyatro çevresinde yoğunlaştığını belirtiyor. Arkeologlar, restoratörler, jeologlar, mimarlar ve mühendislerden oluşan 200 ila 250 kişilik yerli ve yabancı uzman ekip, antik taşların korunması için disiplinlerarası bir çalışma yürütüyor.

Duman’ın aktardığına göre restorasyon süreci yalnızca fiziksel onarımla sınırlı değil. Her taş önce ayrıntılı biçimde taranıyor, çizimleri hazırlanıyor ve belgeleniyor. Ardından restoratörler tarafından uygulanacak müdahale yöntemleri belirleniyor. Mekanik ve kimyasal temizlik işlemleriyle başlayan süreç, sağlamlaştırma ve birleştirme aşamalarıyla devam ediyor.

Stadyum Caddesi’nde yürütülen çalışmalar, aynı zamanda antik dönemin onarım izlerini de ortaya koyuyor. Bazı sütunların ters çevrilerek yeniden kullanıldığı, kimi kaidelerin başlık işlevi gördüğü ve farklı mimari parçaların bir araya getirildiği belirlenmiş durumda. Uzmanlar, bu tarihsel müdahaleleri koruyarak yalnızca minimum düzeyde restorasyon uyguladıklarını ifade ediyor.

2500 Yıllık Caddede Yeni Ziyaret Rotası
Yaklaşık 2500 yıl boyunca aktif biçimde kullanılan Stadyum Caddesi’nde bugüne kadar 120 ila 130 arasında sütun ve kaide tespit edildi. Bunların yaklaşık yüzde 60’lık bölümünün restorasyonu tamamlanırken, kalan çalışmaların önümüzdeki aylarda bitirilmesi hedefleniyor.

Cadde üzerindeki Grekçe ve Latince yazıtlar ile heykel kaideleri de yeni düzenlemelerin önemli parçaları arasında yer alıyor. Yazıtların Türkçe ve İngilizce çevirileri hazırlanarak ziyaretçilere antik kentteki kamusal yaşam, yöneticiler ve mimari yapılar hakkında daha kapsamlı bilgiler sunulması amaçlanıyor.

Projede bir sonraki aşama ise antik tiyatro ve Liman Caddesi olacak. Liman Caddesi’nde zemin kaplamaları, sütunlar ve Roma hamamına yönelik kazı ve restorasyon faaliyetleri sürdürülürken, Orta Liman Kapısı için de anastilosis temelli koruma uygulamalarının başlaması planlanıyor.

Efes’in Küçük Asya’nın en önemli metropollerinden biri olduğunu vurgulayan Duman, tamamlanan çalışmalarla birlikte ziyaretçilerin daha önce deneyimlemedikleri yeni bir gezi rotasıyla karşılaşacağını belirtiyor. Yıl sonuna kadar Stadyum Caddesi ve Liman Caddesi’ndeki restorasyonların büyük ölçüde tamamlanması hedefleniyor.