Norveç'in Tønsberg kentindeki arkeoloji kazılarında bulunan mavi taşlı altın yüzük, erken Orta Çağ kuyumculuğunun en dikkat çekici örneklerinden biri iken uzmanlar, yüzüğün yüksek statülü bir kadına ait olabileceğini tahmin ediyor. Mavi taşlı ve ince altın işçiliğiyle dikkat çeken yüzük, son yıllarda kazılarda ortaya çıkarılan en dikkat çekici mücevher olarak nitelendiriliyor.

Yüzüğü Bulan Arkeolog Linda Åsheim: O an heyecandan titredim  

Tønsberg Belediyesi'nin yağmur suyu altyapı çalışmaları kapsamında 2024-2025 yılları arasında arkeolojik kazılar gerçekleştirildi.İki yıl süren kazılarda 2025 yılında arkeologları büyüleyen altın bir yüzük bulundu. NIKU (Norveç Kültürel Miras Araştırmaları Enstitüsü): 25 Aralık 2025'te yayınladığı bültenle keşfi dünyaya duyurdu..

NIKU arkeologları, koruma altındaki Orta Çağ kent dokusu içerisinde yer alan Prestegaten ve çevresinde iki kazı sezonu boyunca çalışma yürüttü. Araştırmalarda daha önce çok sayıda Orta Çağ yapısı, bir sokak kalıntısı, yangın geçirmiş bir bina ve ahşap tahkimat izleri ortaya çıkarılmıştı. Altın yüzük ise 2025 yazında kazı alanında çalışan arkeolog Linda Åsheim tarafından keşfedildi. Buluntu, Aralık 2025'te bilim dünyasına duyurulurken, 2026'da uluslararası arkeoloji yayınlarında geniş yer buldu.

Kazı alanında tek başına çalıştığı sırada yüzüğü fark ettiğini belirten NIKU arkeoloğu Linda Åsheim, ilk anda gördüklerine inanamadığını söyledi. Arkeolog, "İlk düşündüğüm şey 'Bu gerçekten altın mı?' oldu. Heyecandan titriyordum. İnşaat çalışanlarına bunun bir şaka olup olmadığını sormak zorunda kaldım" ifadelerini kullandı.

Ortaçağa ait altın yüzük filigranlarla süslenmiş

Altın yüzüğün merkezinde koyu mavi renkli oval bir taş bulunuyor. Taşın çevresi, altın tellerin bükülerekoluşturulduğu "filigran" adı verilen son derece ince bir kuyumculuk tekniğiyle süslenmiş durumda. Spiral motiflerin üzerine ise "granülasyon" olarak bilinen yöntemle küçük altın kürecikler lehimlenmiş.

Yüzük, yüzeyden yaklaşık 7 santimetre derinlikteki bir tarım katmanında bulundu. Katmanın kesin tarihi henüz belirlenemese de, hemen üzerindeki tabakada bulunan bir ladin dalı üzerinde yapılan radyokarbon analizleri, bölgenin 1167-1269 yılları arasında kullanıldığını gösterdi.

Uzmanlar, yüzüğün tam tarihini belirlemek için çalışmalarını sürdürürken, süsleme teknikleri ve biçim özellikleri nedeniyle eserin erken Orta Çağ'a kadar uzanabileceğini değerlendiriyor.

Arkeologlar son iki sezonda bölgede çok sayıda önemli kalıntı ortaya çıkardı. Bunlar arasında:

Vektertorvet'te çok sayıda Orta Çağ yapısı,
Storgaten'de eski bir sokak veya geçit olduğu düşünülen yapı izi,
Prestegaten'in alt kesiminde çatısı kısmen korunmuş yanmış bir bina,
Nedre Langgate bölgesinde savunma veya kıyı yapılarıyla ilişkili ahşap tahkimat kalıntıları bulunuyor.

Kazı başkanı Hanne Ekstrøm Jordahl: Bilimsel Açıdan Önemli

Kazı başkanı Hanne Ekstrøm Jordahl, yüzüğün bilimsel açıdan son derece önemli olduğunu belirterek, "Tønsberg'de son altın yüzük buluntusunun üzerinden yaklaşık 15 yıl geçti. Bu eser hem olağanüstü derecede güzel hem de son derece nadir bir örnek" dedi.

Orta Çağ Norveç'inde altın yüzük çok nadir bulunuyor

Norveç'teki ulusal eser veri tabanı Unimus kayıtlarına göre ülkede bugüne kadar tespit edilen altın yüzük sayısı yaklaşık 220. Bunların yalnızca 63'ü Orta Çağ dönemine tarihleniyor.

Bu durum, Tønsberg'de bulunan yeni yüzüğü ülkenin en önemli Orta Çağ mücevher buluntularından biri haline getiriyor.

Orta Çağ boyunca Tønsberg, Slottsfjellet Tepesi'ndeki güçlü Tunsberghus Kalesi'nin koruması altında bulunan önemli bir kraliyet merkeziydi. Şehir yüzyıllar boyunca krallar, soylular ve din adamları tarafından ziyaret edildi veya ikametgâh olarak kullanıldı.

Araştırmacılar bu nedenle yüzüğün sahibi konusunda çeşitli ihtimaller üzerinde duruyor. Yüzüğün bir soyluya, varlıklı bir tüccara ya da üst düzey bir din görevlisinin ailesinden bir kadına ait olabileceği değerlendiriliyor.

Yüzüğün İzleri Bizans'a kadar uzanıyor

Oslo Üniversitesi Kültür Tarihi Müzesi'nden Orta Çağ uzmanı Prof. Marianne Vedeler'e göre yüzükteki bazı süsleme unsurları 10. ve 11. yüzyıllara tarihlenen örneklerle benzerlik gösteriyor.

Vedeler, filigran ve granülasyon tekniklerinin Norveç'e erken Orta Çağ döneminde Bizans dünyasından ve kısmen Karolenj kuyumculuk geleneği aracılığıyla ulaştığını belirtti.

Benzer spiral bezemeli yüzükler İngiltere'de de bulunurken, Roskilde'de ortaya çıkarılan 11. yüzyıla ait bazı yüzüklerde de taş yuvaları ve granülasyon süslemeleri görülüyor.

Bununla birlikte uzmanlar, Tønsberg yüzüğünün birebir eşleşen bir örneğinin bulunmadığını, bu nedenle eşsiz bir eser niteliği taşıdığını vurguluyor.

Yüzüğün merkezindeki taş ilk bakışta safiri andırıyor. Ancak uzmanlar taşın büyük ihtimalle gerçek bir değerli taş değil, safir görünümü verilmiş renkli cam olduğunu düşünüyor.

Orta Çağ Avrupa'sında mavi safirler yalnızca zenginlerin ulaşabildiği değerli taşlar arasında yer alıyordu. Dönemin inanışlarına göre safir; ilahi gücü temsil ediyor, hastalıkları iyileştiriyor, taşıyan kişinin iffetini koruyor, "içsel ateşi" ve öfkeyi yatıştırıyordu.

Araştırmacılar, yüzüğün sahibinin gerçek safir yerine onu taklit eden bir taş tercih etmiş olabileceğini belirtiyor.

Altın Yüzük muhtemelen yüksek statülü bir kadına aitti

Yaklaşık 50-55 numara olduğu tahmin edilen yüzüğün boyutu, eserin büyük olasılıkla bir kadın tarafından kullanıldığını gösteriyor.

Uzmanlara göre altının maddi değeri, ince işçiliği ve zengin süslemeleri yüzüğün toplumun üst kesimlerinden bir kişiye ait olduğunu ortaya koyuyor.

Orta Çağ'da yüzükler yalnızca takı olarak değil; zenginlik, toplumsal statü, evlilik bağı, siyasi ittifak ve koruyucu tılsım anlamları taşıyan semboller olarak da kullanılıyordu.

Tønsberg'de bulunan yüzük, hem sahibinin sosyal konumuna hem de Orta Çağ İskandinavya'sındaki kuyumculuk geleneklerine ışık tutabilecek nadir eserlerden biri olarak değerlendiriliyor.

Kaynak: Norveç Kültürel Miras Araştırmaları Enstitüsü (NIKU):