Kocaeli’nin Gebze ilçesindeki Çoban Mustafa Paşa Külliyesi’nde bulunan 1800 yıllık Roma dönemi sunak taşı, bölgenin çok katmanlı tarihine ışık tutuyor. Uzman incelemelerine göre Zeus adına dikildiği belirlenen taşın üzerindeki yazıt, Roma İmparatoru Septimius Severus dönemindeki savaşlara ve pagan inanç sistemine dair önemli bilgiler içeriyor. Tarihçiler, Osmanlı döneminde inşa edilen külliyenin altında daha eski kutsal yapıların izlerinin bulunabileceğine dikkat çekiyor.

Osmanlı Külliyesi İçinde Roma Dönemine Ait Bir İz
Çoban Mustafa Paşa Külliyesi içerisinde bulunan yaklaşık 1800 yıllık sunak taşı, Roma döneminden Osmanlı’ya uzanan tarihsel sürekliliğin dikkat çekici örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor. Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerinde önemli görevlerde bulunan Çoban Mustafa Paşa tarafından 1523 yılında yaptırılan külliyede yer alan taşın, İstanbul Arkeoloji Müzesi ile İstanbul Üniversitesi Latin Dili Edebiyatı Bölümü uzmanlarınca incelendiği belirtildi.

Uzmanların değerlendirmelerine göre taş üzerindeki Latince yazıt, milattan sonra 215 yılı civarında Roma İmparatoru Septimius Severus’un doğu seferleri sonrasında diktirildi. Yazıtta, “Tanrım sana şükürler olsun. Senin sayende buraların hakimi ve fatihi olduk” ifadeleriyle Zeus’a adanmış bir zafer ve şükran mesajı yer alıyor.

Pagan Tapınağından Osmanlı Yapısına Uzanan Süreç
Tarihçi Dr. Ahmet Anapalı’ya göre sunak taşı, Roma valisi Calistratos tarafından Zeus adına inşa edilen pagan tapınağının bir parçasıydı. Perslerle yapılan savaşların ardından bölgede hâkimiyet kuran Roma yönetimi adına hazırlanan taşın üzerinde bir dönem Zeus heykelinin bulunduğu düşünülüyor.

Anapalı, Milano Fermanı sonrasında Roma İmparatorluğu’nun Hristiyanlığı resmî din olarak kabul etmesiyle pagan yapılara ait birçok heykel ve kutsal alanın ortadan kaldırıldığını ifade ediyor. Sunak taşının üst kısmındaki heykelin de bu süreçte yok edilmiş olabileceği değerlendiriliyor.

Taş üzerindeki altı satırlık kitabede Calistratos’un adıyla birlikte Septimius Severus ve oğlu Caracalla’nın Perslerle yaptığı savaşlara ilişkin ifadelerin bulunduğu belirtiliyor. Bazı harflerin kırık olması nedeniyle metnin tamamı okunamasa da uzmanlar yazıtın büyük ölçüde çözümlendiğini aktarıyor.

Çok Katmanlı Kültürel Mirasın Sessiz Tanığı
Araştırmacılar, sunak taşının Osmanlı külliyesi içerisine nasıl ulaştığının kesin olarak bilinmediğini ancak yapının altında daha eski pagan tapınaklarının temellerinin kullanılmış olabileceğini düşünüyor. Osmanlı döneminde fethedilen bölgelerde önceki uygarlıklara ait yapı temellerinin değerlendirilmesi, tarihsel süreçte sık karşılaşılan uygulamalar arasında yer alıyor.

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi’nde bulunan sunak taşı, aynı mekânda Roma paganizmi, erken Hristiyanlık etkileri ve Osmanlı mimarisinin izlerini bir arada barındırması bakımından dikkat çekiyor. Tarihçi Ahmet Anapalı’nın, taşın koruma altına alınması için Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne başvuru yapmaya hazırlandığı belirtildi.