Burdur'un Gölhisar ilçesine bağlı Evciler Köyü, antik çağlardan günümüze uzanan yerleşim izleri, Kibyra bölgesiyle bağlantılı arkeolojik kalıntıları, Selçuklu dönemine ait buluntuları ve zengin Yörük kültürüyle dikkat çekiyor. Dalaman Çayı vadisinde konumlanan köy, doğal peyzajı ile kültürel mirası bir arada sunarken, gelecekte yapılacak bilimsel araştırmaların bölgenin tarihine yeni veriler kazandırması bekleniyor.

Evciler Köyü Meydanı

Evciler köyü; Antalya, Fethiye ve Pamukkale üçgeninin ortalarında Burdur’un Gölhisar ilçesinin 13 km güneyinde Anadolu’nun kadim bir köyüdür. Kuzeyinde Gölhisar, batısında Çakmak, güneybatısında Asmalı, güneyinde Koçaş Dağları etekleri, doğusunda eski Kuşdili vardır. Dalaman Çayı’nın aktığı vadinin eteklerindeki köyün evleri merdiven basamaklarını andırırcasına Tezbeleni boyunca kat kat sıralanır. Evciler antik dönemlerde doğal güzellikleriyle ünlenen Likya’nın kuzeyinde, Hititlerin “Arzawa-Ormanlık ülke” dedikleri bir bölgede yer alır. Gölhisar’ın orman köyleri arasındadır.

Nasıl Ulaşılır: Fethiye-Pamukkale karayolunda Gölhisar-Altınyayla (eski adı Dirmil) arasındaki köy, yoldan 5 km içerdedir. Bir mahallesi durumundaki Evciler Depremevleri ise Fethiye-Pamukkale karayolu üzerindedir.

Adının Kökeni: Çameli yöresinden gelip Koçaş Dağı’nda geyik (yörede dağ keçisine geyik denmektedir) avlayan avcıların ikisi çok yorulduklarından kış koşullarında geriye dönmek zor gelince Demirci-Kırıkbaşı’na ağaç kabuğundan bir baraka-alacık yaparlar. Burayı çok beğenince zamanla buraya yerleşirler ve eşlerini de getirler, onları başkaları izler. Eskiköy yerleşimi sel baskınları, sivrisinek ve sıtma sonucu yaşanmaz hale gelince burada kalanlar “avcıların kaldığı yere gidelim” der, Demirci’deki Fatmaca’daki yaşayanlarla birleşip Avcılar mevkiine yerleşirler. Evciler’in çekirdek nüvesi bu şekilde oluşur. Avcılar mevkii cumhuriyet döneminde soyadı kanunu çıktığı zamanlarda Evciler’e dönüşür.

Köydeki Eskimezarlık’ta ve Harımbaşı mezarlığında farklı türlerde eski mezarlara rastlanıyor. 

Tarihçe : Gölhisar köyleri içinde günümüze ulaşan kayda değer tarihî anıtsal yapısı bulunmayan yerleşimlerdendir. Ancak köylülerin Eskiköy adını verdiği alandaki günümüze ulaşan sütun kalıntıları, keramikler, düzgün bloklar ve duvarlar antik dönemlere kadar giden bir geçmiş potansiyeline iz verir. Köyün yukarısında halkın “Ören” dediği mevkiide su sistemlerine ait künklere rastlanmıştır. Evciler Yaylası yukarılarında yine köylülerin “Asar”, “Asker Evi” olarak adlandırdıkları tepelerde harabelikler bulunur. Fransız arkeolog ve gezgin Charles Texier Küçük Asya kitabında Kibyra çevresindeki “25 Kibyra kalesi”ne değinir. Köylülerin “Asker Evi” olarak adlandırdıkları harabelikler olasılık Texier’in sözünü ettiği 25 Kibyra kalesinden biri olmalıdır. Köylülerin Asar dediği mevkiide görüş açısı geniş, çevreye hâkim durumdaki sivri bir tepedeki duvar kalıntıları yanında toplam beş gözetleme kulesine ait olabilecek kalıntılar günümüze kadar ulaşmıştır. Kuleler yakın bir geçmişe kadar bütüncül şekilde varlığını koruyabilmiş, çobanların koyun keçi otlatırken sığındıkları barınaklar olmuştur. Ancak günümüzde yıkık durumdadırlar.

Evciler yaylasında bilimsel çalışma yapılması halinde anıt ağaç olma potansiyeline ait onlarca yaşlı ağaç bulunuyor.

Evciler Depremevleri orman yolu açma çalışmaları sırasında Selçuklu dönemine ait keramik mezarlara ve anlatımlara bakılırsa köylünün “penez” (değersiz para) dediği sikkelere rastlanmıştır. Ayrıca kazdıkça yapı temellerine ve iskeletlere rastlanmıştır.

Eskiköy sadece antik dönemlerde değil, Türklerin bölgeye geldikten sonra da yerleştiği alanlardan biridir. Türkler döneminde Eskiköy’e ilk yerleşimlerin 450 yıl öncesine kadar gittiği kabul edilir. Dirmil Köprüsü’nün 300 metre güneyindeki köy, yukarıda söz edildiği üzere sel baskınları, içme suyu kıtlığı ve bataklıklarda artan sivrisinekler nedeniyle yaşanmaz hale gelince Evciler’e taşınılmıştır.

1630’lu yıllarda Gölhisar kazası oldukça geniş bir alana yayılıyordu. Kabaca Gölhisar-Çeltikçi arasındaki bir coğrafyada 69 köy bulunuyordu. Ancak bu köyler arasında Evciler adına rastlanmaz. Evciler adına ilk kez 1845 tarihinde Evciler karyesi olarak rastlayabiliyoruz. Gölhisar Kazasının Sosyal ve Ekonomik Durumu tezine göre 1845’te Evciler’de 43 hanede 215 nüfus barınmaktaydı.

18 haziran 1990’da meydana gelen depremde evleri hasar gören 11 depremzededen dokuzu 2005’ten itibaren Çağılarası mevkiine inşa edilen Evciler Depremevleri’ne göçmüştür. Akçaeniş, Tezbeleni Harmanyeri’nde kurulan Evciler Depremevleri, Kuşdili-Karapınar ile birlikte Gölhisar’ın en yeni köylerinden biridir.

                   Köyde antik dönemlere ait sütunlar bulunuyor. 

Ekonomi : Ekonomi orman işleri, tarım ve hayvancılığa dayanır. Dalaman Çayı’nın izin verdiği Bük, Çağılarası, Ilgındere, Kocabük, Kocatarla, Tezbeleni, Yargıranı ve Zincirlikuyu ovalarında 2500 dönümlük ekilebilir araziye sahiptir. 200 dönümlük bahçelerin 60 dönümünde elma yetişir. Bazı aileler ticari hayvan besler, sütlerini kooperatiflere verirler. Evciler Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi daha çok ormancılıkla ilgili faaliyetlerde bulunur. Son yıllarda Gölhisar’ın diğer köylerinde olduğu gibi Evciler köyünde de seracılık faaliyetleri yaygınlaşmaya başlamıştır.

Eğitim : Köyde okuma yazma oranı % 97’dir. Evciler İlköğretim Okulu taşımalı eğitime geçilmesiyle atıl kalmıştır. Öğrenciler taşımalı eğitim kapsamında Gölhisar’daki okullara gidip gelmektedirler. İlköğretim binası ve bahçesi kimileyin düğün, asker uğurlama ve mevlit gibi aktivitelerle değerlendirilmektedir.
Nüfus : 2025 nüfusu 291’dir. Son yıllarda nüfus planlamasına uyulmasından dolayı öğrenci sayısı azalmıştır.
Sağlık : Köyde bir sağlık ocağı bulunmaktadır.

Likya tipi evlerin günümüz uzantısındanki tahıl ambarları köyde yoğun olarak bulunuyor.

Somut ve Somut Olmayan Kültürel Miras : Kimi evlerin bahçelerinde antik dönem sütunları bulunur. Köyde yakın geçmişe kadar her evde tahıl ambarı bulunurdu. Günümüzde de Gölhisar köyleri içinde tahıl ambarı en yoğun bulunan köydür. Köy girişindeki Ulusedir (Ulukünar), Gölhisar’ın en yaşlı sedir ağacıdır. Yaşlıların anlatımına bakılırsa benzer özelliklere sahip iki sedir ağacı kurumuştur. Evciler Yaylası’nda bilimsel çalışma yapılması halinde anıt ağaç niteliklerine sahip on civarında karaçam, ardıç ve meşe ağaçları bulunmaktadır.

Üç etek Evciler köyü kadınlarının düğünlerde ve özel günlerde giydikleri geleneksel kıyafetlerinden biri.

Yörük kültürü az da olsa çul, çuval dokumaları, kolan, üzerlik yapımı ve halıcılık ile devam eder. Geleneksel düğünlerde “Kurşun Taşı” adı verilen silah atma yarışması düzenlenir. Yakın geçmişe kadar Asmalı köyünde olduğu gibi kışın “sürek avı”, “süren avı” denilen tavşan etiyle yapılan bulgur pilavı köy meydanında kazanlarda pişirilir ve tekmil köylü bu pilavdan yerdi.

Yeşilgöl Dağı’ndan doğan Dalaman Çayı, Evciler Köyü'nün aşağısından geçerek akışını sürdürür.

Evciler Yaylası’na giderken “Eren” denilen yerden geçenler, Şamanist öğreti gereği üç taş atarlar ve oradaki “ulu ağaca” çaput bağlarlardı. Genç kızlar “evlenmek için”, kadınlar “çocuk için”, hastalığı olanlar onmak için kansız kurbanlar bağlamında çaput bağlayıp dilek tutarlardı.

Köyden halk sanatçıları da yetişmiştir. Tuncay Türen köyün yetiştirdiği sipsi ustalarındandır. Aramızdan ayrılan Tamer Kaya bağlama, davul ve zurna ustasıydı.

Doğa Sporları : Köyün bulunduğu vadiden akan Dalaman Çayı’nda ve Evciler Göleti’nde balık tutulabilir. Hacet Gölü çevresi ve Evciler Yaylası doğa yürüyüşü için uygundur.

Eğlence : Gölhisar Orman İşletme Müdürlüğü tarafından yaptırılan Ilgındere ve Kümbet mevkiilerinde dinlenme yerleri, Evciler göletinde kır gazinosu vardır.

Köy girişinde bulunan 500 yaşındaki anıt sedir ağacı.