Anadolu'nun tarih öncesine ait yaklaşık üç bin yıllık "Karanlık Çağları", yeni antik DNA analizleriyle yeniden değerlendiriliyor. Cell dergisinde yayımlanan uluslararası araştırma, Kalkolitik Dönem'de nüfusun azaldığı yönündeki görüşü destekleyen genetik kanıt bulunmadığını ortaya koydu. Bulgular, toplulukların hareketliliğinin arttığını, farklı bölgeler arasında genetik etkileşimler yaşandığını ve kültürel dönüşümlerin her zaman büyük ölçekli göçlerle açıklanamayacağını gösteriyor.

Anadolu'nun Karanlık Çağlarına Genetik Bir Bakış
Anadolu'nun tarih öncesi dönemlerine ilişkin yerleşim ve nüfus hareketliliği hakkındaki mevcut değerlendirmeler, yeni antik DNA analizleriyle yeniden ele alınıyor. Cell dergisinde yayımlanan uluslararası araştırma, Anadolu'nun yaklaşık üç bin yıllık "Karanlık Çağları" olarak tanımlanan sürecinin sanıldığı gibi nüfus azalması ve toplumsal gerilemeyle açıklanamayacağını ortaya koyuyor. Bulgular, bu dönemde toplulukların hareket halinde olduğunu, farklı gruplarla etkileşime girdiğini ve genetik çeşitliliğin sürdüğünü gösteriyor.
Tarımın Anadolu ve Bereketli Hilal'de ortaya çıkmasının ardından tarımcı topluluklar Avrupa'ya ve Asya'nın farklı bölgelerine yayılırken Anadolu'daki bazı eski köy yerleşimleri terk edilmişti. MÖ 6000-3000 yıllarını kapsayan Kalkolitik Dönem'de önceki dönemlere kıyasla daha az yerleşim alanının tespit edilmesi, araştırmacıların bu süreci "Karanlık Çağ" olarak nitelendirmesine neden olmuştu. Sınırlı sayıdaki yerleşim, mezar ve insan kalıntısı, dönemin nüfus yapısının araştırılmasını da güçleştiriyordu.
Antik DNA Verileri Nüfus Azalması Görüşünü Sorguluyor
Genetikçiler, antropologlar ve arkeologlardan oluşan uluslararası ekip, bu döneme ait sınırlı sayıdaki antik genomu inceleyerek Anadolu'nun tarih öncesi demografik yapısını değerlendirdi. Genetik çeşitlilik analizleri, belirgin bir nüfus azalmasına işaret eden kanıtlar ortaya koymadı. Bunun yerine toplulukların büyümüş olabileceği veya daha hareketli bir yaşam biçimine yönelmiş olabileceği değerlendirildi.
Araştırmanın başyazarı, Hacettepe Üniversitesi Antropoloji Anabilim Dalı doktora öğrencisi Ayça Aydoğan, hareketliliğin artmasının arkeolojik yerleşimlerin tespit edilmesini zorlaştırmış olabileceğine dikkat çekti.

Orta Anadolu'daki Balıklı yerleşiminde bulunan ve Pontus-Hazar Bozkırı bölgesiyle genetik bağlantıları olduğu tespit edilen Kalkolitik dönem mezarı (Fotoğraf: Güneş Duru, Balıklı Kazı Ekibi).
Çalışmanın önemli bulgularından biri, Anadolu ile Karadeniz'in kuzeyindeki Pontus-Hazar Bozkırı arasındaki genetik bağlantı oldu. Araştırmacılar, MÖ 5. binyıla tarihlenen ve bu bozkır bölgesiyle genetik ilişkisi bulunan ilk bireyi Anadolu'da tespit etti. Bu bulgu, tarih öncesi toplulukların yalnızca yakın coğrafyalar arasında değil, çok daha uzak mesafelerde de hareket ettiğini gösteriyor.
Kültürel Değişim Her Zaman Göç Anlamına Gelmiyor
Pontus-Hazar Bozkırı kaynaklı hareketliliklerin Hititçe gibi dillerin Anadolu'ya ulaşmasında rol oynamış olabileceği ileri sürülüyor. Ancak araştırmacılar, bu bağlantının henüz kesinlik taşımadığını ve spekülatif olduğunu vurguluyor.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi araştırmacısı ve çalışmanın eş yazarlarından Kıvılcım Başak Vural, bozkır kökenli göçmenlerin sayısının oldukça sınırlı olabileceğini belirtiyor. Vural'a göre Hititçe ve Luvice'nin atası olan dilin Anadolu'ya ulaşması için büyük toplulukların göç etmesi gerekmemiş olabilir.
Aydoğan da Anadolu'daki dil değişimlerinin çok az genetik değişimle, hatta belirgin bir genetik farklılık olmadan gerçekleşebildiğini ifade ediyor. Araştırma, arkeolojik kayıtlarda gözlenen kültürel dönüşümlerin doğrudan nüfus değişimiyle açıklanamayacağını ortaya koyuyor.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi öncülüğünde yürütülen araştırmaya 12 ülkeden 60'tan fazla yazar katkı sundu. Çalışma, antik genomların arkeolojik verilerle birlikte değerlendirilmesinin tarih öncesi Anadolu toplumlarının anlaşılmasındaki önemini ortaya koyuyor.
Yukarı Mezopotamya Kalkolitik dönem yerleşimi Hakemi Use’den taş havan eli ve figürinler (foto: Halil Tekin)


Anadolu'nun 3 Bin Yıllık 'Karanlık Çağları' DNA Analizleriyle Yeniden Aydınlatıldı
Siirt'te Tarihi Eser Kaçakçılığına Jandarma Engel Oldu
Ramsar Genel Sekreteri Musonda Mumba, Burdur Gölü'nde İncelemelerde Bulundu
Çankırı’daki Helenistik Dönem Kaya Mezarları Lazerle Temizlendi