İzmir’in Bergama ilçesinde yaklaşık 2 bin 200 yıl önce papirüse alternatif olarak geliştirilen parşömen geleneği, son karatabak ustası İsmail Araç’ın yetiştirdiği çıraklarla yaşamaya devam ediyor. 2021’de Türkiye Yaşayan İnsan Hazinesi Ulusal Envanteri’ne alınan Araç’ın 28 Mayıs’ta vefatının ardından öğrencileri, ustalarından öğrendikleri doğal üretim yöntemlerini yurt içi ve dışındaki atölyelerinde sürdürüyor.

İsmail Usta’nın Mirası Çıraklarında Yaşıyor
Bergama’da parşömen sanatını ömrü boyunca yaşatan İsmail Araç, yetiştirdiği ustalarla da geleneksel zanaatın geleceğe aktarılmasını sağladı. 93 yaşında hayatını kaybeden Araç, 2021’de Türkiye Yaşayan İnsan Hazinesi Ulusal Envanteri’ne alınmış, 2022’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından “Yaşayan İnsan Hazineleri Geleceğe Aktarılan Mirasın Temsilcileri Ödülü”ne layık görülmüştü.

Son “karatabak” ustası olarak bilinen Araç, parşömen üretiminde hiçbir kimyasal kullanmadan doğal yöntem ve malzemelerle deriyi elleriyle işliyordu. Ustasının yanında yetişen çırakları ise bugün öğrendikleri geleneksel teknikleri sürdürerek parşömen üretmeye devam ediyor.

Bergama’daki atölyesinde parşömeni yazı ve resim aracına dönüştüren 36 yaşındaki Meltem Demirel, ustalarının mirasına sahip çıktıklarını belirtiyor. Oğlak derilerini önce kirece yatırdıklarını, ardından tüylerinden arındırıp kurumaya bıraktıklarını anlatan Demirel, elde edilen parşömenin siparişler doğrultusunda işlenerek farklı eserlere dönüştürüldüğünü söylüyor.

“Ölümsüz Bir Kağıt, Yaşayan Bir Kağıt”
Demirel, parşömenin zor ve meşakkatli bir üretim sürecinden geçtiğini belirterek, bu yazı materyalinin uzun ömürlü yapısına dikkat çekiyor. Turistlere de parşömen yapımını uygulamalı olarak anlattıklarını ifade eden Demirel, farklı ülkelerden gelen ziyaretçileri Bergama’daki atölyelerinde ağırlıyor.

İsmail Araç’ın öğrencileri, ustalarının adının Bergama’da yaşatılmasını da istiyor. Restorasyonu tamamlanan tabakhane binasının Parşömen Müzesi’ne dönüştürülmesi ve müzeye İsmail Araç’ın adının verilmesi amacıyla dijital platformda başlatılan kampanyanın 6 bin 500 imzaya ulaştığı belirtiliyor.

Demirel, Araç’ın “Benim asıl büyük mirasım buradaki çıraklarım” sözünü hatırlatarak, ustalarının yetiştirdiği öğrencilerin onun en önemli mirası olduğunu vurguluyor. Çıraklar, müzenin hayata geçirilmesinin hem Bergama hem de parşömen geleneği açısından önemli olacağı görüşünde.

Bergama’dan İngiltere’ye Uzanan Zanaat
İsmail Araç’ın öğrencilerinden parşömen yapımcısı ve tasarımcı Demet Tokbay da İngiltere’de bu zanaatı yaşatıyor. Tokbay, parşömenin Bergama’dan yayılan önemli bir değer olduğunu vurgulayarak, günümüzde de kentle olan bağının gösterilmesini amaçladığını belirtiyor.

Dünyanın farklı bölgelerinde parşömen üreticileri bulunduğunu söyleyen Tokbay, İsmail Usta’nın yetiştirdiği çırakların zanaatın unutulmaması için çalışmalarını sürdürdüğünü ifade ediyor. Bergama’nın ve parşömenin hak ettiği değeri görmediğini belirten Tokbay, planlanan Parşömen Müzesi’nin bu mirasın tanıtılması açısından önemli bir adım olacağını düşünüyor.

Araç’ın bir diğer çırağı 41 yaşındaki Hazel Aymaz ise ustasının atölyedeki çalışma biçiminden ve deriye yaklaşımından etkilendiğini anlatıyor. Araç’ın kendileriyle yakından ilgilendiğini belirten Aymaz, aldığı icazetnamenin kendisi için son derece kıymetli olduğunu ifade ediyor. Böylece İsmail Usta’nın mirası, yetiştirdiği ustaların ellerinde Bergama’dan farklı ülkelere uzanarak yaşamaya devam ediyor.