Yazma Eserleri bünyesinde bulunduran Türk Kütüphanelerinin onlarca yıldır sürdürdüğü kataloglama ve dijitalleştirme çalışmalarının ulaştığı güncel seviye, nadir eserlerin kullanımının artışı adına ümit veriyor. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı'nın çevrim içi erişime sunduğu yazma ve nadir matbu eser sayısının 485 bine ulaştığı açıkladı.

 TÜYEK'in dijital erişime eser sayısı 485 bine ulaştı

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı'nın (TÜYEK) çevrim içi erişimine sunduğu yazma ve nadir matbu eser sayısı 485 bine ulaştı TÜYEK'in dijital portalına yapılan ziyaret sayısının 1 milyon 366 bini bulduğu eser ve sayfa görüntüleme sayılarının milyonlarla ifade edildiği açıkland.

T:C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre; Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığının dijital portalından artık 485 bin yazma ve nadir matbu eserin künye bilgileri ve dijital görüntülerine erişebilmek mümkün.

TÜYEK'in dijital portalı uzun süredir araştırmacıların kullanımına açıktı. Kurum Başkanı Coşkun Yılmaz, geçen yıl Aralık ayında yaptığı açıklamada dijital ortamda 465 bin yazma eserin hizmete sunulduğunu ve portalın 24 bin üyesi bulunduğunu, kullanıcıların dijital erişime açılan eserlerden 11 milyon sayfa görüntülediğini belirtilmişti

Nisan 2026'da paylaşılan verilere göre ise TÜYEK koleksiyonlarında bulunan eserlerin 483 bin 600'ünün dijital görüntüleri araştırmacıların erişimine sunulmuş, portalın kullanıcı sayısı 27 bine yaklaşmıştı. Bu dönemde ziyaretçi sayısı 1 milyon 155 bine, eser görüntüleme sayısı 5 milyon 218 bine ve toplam sayfa görüntüleme sayısı 13 milyonun üzerine çıkmıştı.,

Kültür Bakanlığı'nın bugün açıkladığı rakamlar göre; portalın üye sayısı 30 bini, ziyaretçi sayısı 1 milyon 366 bin 708'i aştı. Eser görüntüleme sayısı 5 milyon 863 bin 19'a, görüntülenen sayfa sayısı 15 milyon 435 bin 539'a, indirilen sayfa sayısı ise 1 milyon 603 bin 275'e ulaştı.

Dijital portalın yalnızca eserlerin kaydını tutan bir katalog olmaktan çıkıp araştırmacıların yoğun biçimde kullandığı bir erişim altyapısına dönüşmesi tarihi ve bilimsel araştırmalar açısından ümitleri yeşertiyor.

İncelemesi biten koleksiyonlar bir bir sisteme ekleniyor

TÜYEK, kataloglama ve dijital görüntüleme işlemleri tamamlanan yeni koleksiyonları aşamalı olarak araştırmacıların erişimine sunuyor.

Bunun son örneklerinden biri, kurumun satın aldığı yazmalardan oluşturulan "Yeni Yazmalar Koleksiyonu" oldu. Koleksiyondaki kataloglama ve dijitalleştirme çalışmaları tamamlanan ilk **6 bin 388 yazma eser**, 3 Ağustos 2026'da dijital erişime açıldı.

Yazma ve Nadide Eserler Sadece Osmanlıca ve Arapça değil

Söz konusu koleksiyonda Arapça, Türkçe ve Farsçanın yanı sıra İbranice, Süryanice, Yunanca, Peştuca, Kürtçe, Urduca ve Latince eserler de bulunuyor. Eserlerin konu dağılımında İslami ilimler öne çıkarken dil ve dilbilim, edebiyat, retorik ve felsefi ilimlere ilişkin metinler de koleksiyonda yer alıyor.

Daha önce de Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nin 4 binden fazla yazmadan oluşan koleksiyonu tamamen taranarak dijital ortama aktarılmış ve TÜYEK portalı üzerinden erişime hazırlanmıştı. Aynı dönemde İstanbul Arkeoloji Müzeleri ile Fuat Sezgin koleksiyonlarının da dijital erişime açılacağı duyurulmuştu.

Yazma Eserler fiziksel bütünlükleri korunarak dijitalleştiriliyor

TÜYEK bünyesindeki dijitalleştirme sürecinde öncelikle eserlerin konservasyon açısından uygunluğu değerlendiriliyor. Gerekli koruyucu tedbirlerin ardından fiziksel bütünlüğe zarar vermeyen yöntemlerle yüksek çözünürlüklü dijital görüntüler oluşturuluyor.

Dijital görüntülerin yanı sıra eserlerin bibliyografik kayıtları da uluslararası kataloglama standartlarına göre hazırlanıyor.

Süreci tamamlanan eserler portal üzerinden kullanıcıların erişimine sunuluyor. Eserleri görüntülemek çevrim içi olarak mümkün olurken dijital sayfaların indirilmesi için ücretsiz üyelik gerekiyor.

Bu yöntem, araştırmacıların ihtiyaç duydukları eserlere fiziksel nüshaya başvurmadan ulaşabilmesine imkan tanıyor. Böylece özgün nüshaların araştırma amacıyla sürekli raflardan çıkarılması ve yeniden yerleştirilmesinden kaynaklanabilecek kullanım kaynaklı yıpranmanın azaltılması hedefleniyor.

Dijital kopyalar ayrıca yazma eserlerin içeriklerinin yangın, deprem, su baskını ve benzeri afetlerde özgün nüshaların zarar görmesi ihtimaline karşı ikinci bir koruma katmanı oluşturuyor.

 Dijital erişim, yazma eser araştırmalarının sınırlarını genişletiyor

Yazma eserlerin dijitalleştirilmesi, yalnızca fiziksel koruma açısından değil, bilimsel araştırmalara erişim açısından da önem taşıyor.

Türkiye'nin farklı şehirlerindeki yazma eser kütüphanelerinde bulunan nüshaların tek bir dijital altyapı üzerinden araştırılabilmesi, araştırmacıların farklı koleksiyonları karşılaştırmasını kolaylaştırıyor. Özellikle nadir bulunan metinlerin dijital görüntülerinin araştırmacılara sunulması, özgün nüshanın bulunduğu kütüphaneye fiziksel olarak gitme zorunluluğunu da azaltıyor.

Bugünkü veriler aynı zamanda dijitalleştirme çalışmalarının devam eden bir süreç olduğunu ortaya koyuyor. Yeni koleksiyonların kataloglanması ve görüntülenmesinin tamamlanmasıyla araştırmacıların erişebildiği eser sayısının da artması bekleniyor.

Kullanıcılar, TÜYEK'in resmi internet sitesi üzerinden 485 bin yazma ve nadir matbu esere ilişkin künye bilgilerine ve dijital görüntülere ulaşabiliyor. 

Yaşar İliksiz  - Arkeolojikhaber.com