Gaziantep Üniversitesi Arkeoloji Bölümü tarafından yürütülen Pleistosen (Buzul Çağı) Dönem Yüzey Araştırması Projesi, Güneydoğu Anadolu’nun tarih öncesi insan yerleşimleri açısından taşıdığı önemi yeniden değerlendirmektedir. Yaklaşık 1 milyon yıl öncesine tarihlenen bulgular, Gaziantep’in yalnızca bir geçiş güzergâhı değil, uzun süreli insan yerleşimlerine ev sahipliği yapan bir merkez olduğunu ortaya koymaktadır.

Pleistosen Dönem Araştırmalarında Gaziantep’in Konumu
Gaziantep Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyeleri tarafından yürütülen “Gaziantep İli Pleistosen (Buzul Çağı) Dönem Yüzey Araştırması Projesi”, Anadolu’nun erken insanlık tarihine ilişkin yeni veriler sunmayı amaçlamaktadır. Günümüzden yaklaşık 3 milyon yıl önce başlayıp 10 bin yıl öncesine kadar uzanan Pleistosen dönemi, insan evrimi ve göç hareketleri açısından kritik bir zaman dilimini kapsamaktadır. Proje kapsamında elde edilen bulgular, Gaziantep’in bu süreçte yalnızca bir geçiş hattı değil, insan topluluklarının uzun süreli olarak yaşadığı ve çevresel kaynaklardan yararlandığı bir coğrafya olduğunu göstermektedir.

Yöntem ve Saha Çalışmaları
Araştırma ekibi, akarsu yatakları, eski jeolojik dolgular ve doğal geçiş alanlarında sistematik yüzey araştırmaları yürütmektedir. Akademisyenler, günde yaklaşık 25 kilometre yürüyerek insan faaliyetlerine dair izleri takip etmekte; bu yöntem sayesinde daha önce tespit edilmemiş mağara ve kaya altı sığınaklarında korunmuş arkeolojik buluntulara ulaşmaktadır. 2023 yılında başlayan çalışmalar kapsamında Yavuzeli, Araban, Şehitkamil, Nurdağı’nın doğu kesimleri ve İslahiye ilçesinin belirli alanlarında araştırmalar tamamlanmıştır. Projenin ilerleyen aşamalarında Nizip, Oğuzeli ve Şahinbey ilçelerinde de saha çalışmalarının yürütülmesi planlanmaktadır.

Bulguların Anadolu Tarih Öncesine Katkısı
Proje yürütücülerinden Gaziantep Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Baykara, elde edilen verilerin Anadolu Pleistosen kronolojisini yeniden değerlendirme potansiyeline sahip olduğunu vurgulamaktadır. Yapılan analizler, yontma taş aletlerin üretim teknikleri ve çeşitliliği açısından Gaziantep’in tarihini yaklaşık 1 milyon yıl öncesine kadar götürmektedir. Baykara’ya göre, sert iklim koşulları altında yaşayan tarih öncesi insan toplulukları, göç eden hayvan sürülerini takip ederek sürekli hareket hâlinde olmuş ve bu süreçte alet üretim geleneklerini farklı coğrafyalara taşımıştır. Mağara ve kaya altı sığınaklarında ele geçen buluntular, bu alanların hem barınma hem de üretim mekânları olarak kullanıldığını kanıtlamaktadır. Ayrıca bazı mağaraların, Neolitik sürece geçiş öncesindeki insan faaliyetlerini anlamada anahtar rol oynayabilecek nitelikte olduğu belirtilmektedir. Bu yönüyle proje, Güneydoğu Anadolu’nun insanlık tarihindeki yerini daha net biçimde ortaya koymayı hedeflemektedir.

Yusuf Orak aa