Van’ın Muradiye ilçesine bağlı Kemerköprü Mahallesi’nde sürdürülen “köse-gelin” geleneği, kış gecelerini eğlenceli kılarken mahalle dayanışmasını güçlendiriyor. Ot ve yünden hazırlanan kostümle oynanan köy seyirlik oyunu kapsamında un, şeker, yağ ve bakliyat gibi ürünler ile para toplanıyor; oyun sonunda tüm birikim ihtiyaç sahiplerine dağıtılıyor. Geleneği izleyen araştırmacılar, uygulamayı somut olmayan kültürel miras açısından değerli buluyor.

VAN’DA “KÖSE-GELİN” GELENEĞİ YAŞATILIYOR
Van’ın Muradiye ilçesinde, köy seyirlik oyunları içinde yer alan “köse-gelin” geleneği, Kemerköprü Mahallesi sakinlerinin kolektif çabasıyla sürdürülüyor. Yörede uzun yıllardır oynanan ancak son dönemde unutulma riskiyle karşı karşıya kalan gelenek, özellikle kış aylarında mahalle halkını bir araya getirerek hem eğlence hem de yardımlaşma işlevi görüyor.

Kış Gecelerinde Ritüel, Mizah ve Toplumsal Katılım
Köse-gelin oyununda, ot ve yünden hazırlanan kostümü giyen “köse”, eşiyle birlikte mahalledeki evleri dolaşıyor. Ziyaretler sırasında evlerden un, çay, şeker, yağ, bakliyat gibi temel gıda ürünleri ile para toplanıyor. Bu süreçte oyuna katılan mahalle sakinleri, köse ve eşinin topladıklarını “kaçırmaya” çalışarak oyuna mizah ve rekabet unsuru katıyor. Böylece oyun, izleyici-oyuncu ayrımının ortadan kalktığı, katılımcı bir kış ritüeline dönüşüyor.

Toplanan Ürünlerin İhtiyaç Sahiplerine Dağıtılması
Kemerköprü Mahallesi Muhtarı Sabri Ebrem, geleneğin atalarından miras kalan güçlü bir dayanışma örneği olduğunu vurguladı. Ebrem’e göre köse-gelin, yalnızca eğlence amacı taşımıyor; mahalle içi bağları güçlendiren ve sosyal yardımlaşmayı görünür kılan bir pratik niteliği taşıyor. Oyunun sonunda toplanan para ve gıda ürünleri, mahalledeki ihtiyaç sahibi ailelere dağıtılıyor. Bu yönüyle gelenek, yerel ölçekte işleyen bir sosyal destek mekanizması olarak da değerlendiriliyor.

Akademik İlgi: Köse-Gelin Yüksek Lisans Tezine Konu Oldu
Geleneğe yönelik akademik ilgi de dikkat çekiyor. Aydın’ın Kuyucak ilçesindeki Pamukören Ortaokulu’nda görev yapan teknoloji ve tasarım öğretmeni Demet Kara, “köse-gelin” geleneğini yüksek lisans tez konusu olarak seçtiğini belirterek, saha gözlemi için Muradiye’ye geldi. Kara, Anadolu’nun pek çok yerinde köy seyirlik oyunlarının kaybolduğunu, Kemerköprü Mahallesi’nde ise kapı kapı dolaşma ve paylaşma kültürünün canlı biçimde sürdüğünü ifade etti. Araştırmacılar, bu tür uygulamaların somut olmayan kültürel mirasın aktarımı açısından kritik bir rol oynadığına işaret ediyor.

Necmettin Karaca aa