Diyarbakır Çınar’daki UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ndeki Zerzevan Kalesi’nde, 2014’ten beri süren arkeolojik kazılara 2026’da 35 kadın katıldı. Çınar Kaymakamlığı ve İŞKUR’un “İşgücü Uyum Programı” kapsamında 6 aylık proje, kırsal mahallelerden kadınları eğitimle kazıya dahil etti. Prof. Dr. Aytaç Coşkun başkanlığındaki ekip, konut alanlarında kadın emeğiyle yeni buluntular ortaya çıkarırken, ziyaretçi sayısı 2025’te 700 bine ulaştı; kale asıl UNESCO listesine hazırlanmakta.

Giriş ve Arkeolojik Önemi
Diyarbakır Çınar ilçesine 13 km uzaklıktaki Demirölçek Mahallesi yakınında, 124 metre yükseklikteki kayalık tepede yer alan Zerzevan Kalesi, Roma İmparatorluğu döneminde askeri garnizon olarak kullanılmış 3 bin yıllık bir yerleşimdir. Dünyada bilinen son Mithras Tapınağı’nın ortaya çıkarıldığı kale, Helenistik dönemden Cumhuriyet’e uzanan katmanlarıyla dikkat çeker. 2020’de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınan Zerzevan, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras Projesi” kapsamında 2014’ten beri yıl boyu kazı ve restorasyon çalışmalarına ev sahipliği yapıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Diyarbakır Valiliği, Çınar Kaymakamlığı, Büyükşehir Belediyesi, Diyarbakır Müzesi, Dicle Üniversitesi, Karacadağ Kalkınma Ajansı, GAP Bölge Kalkınma İdaresi ve Safir Tuz’un desteğiyle yürütülen kazılarda 15 m yüksekliğinde 1200 m uzunluğunda sur kalıntısı, 21 m yüksekliğinde gözetleme kulesi, kilise, yönetim binası, konutlar, tahıl ve silah depoları, kaya mezarları, 63 su sarnıcı, yer altı kilisesi, 400 kişilik sığınak, gizli geçitler ve Mithras Tapınağı gibi yapılar gün yüzüne çıkarıldı.

Kadın İstihdamı ve İşgücü Uyum Projesi
2026 Ocak ayı itibarıyla Çınar Kaymakamlığı ve İŞKUR’un “İşgücü Uyum Programı” kapsamında Demirölçek ve Aşağıkonak mahallelerinden 35 kadın, 6 aylık projeyle kazı çalışmalarına dahil edildi. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan ile Diyarbakır Valisi Murat Zorluoğlu’nun desteklediği proje, kırsal kadınların iş gücüne katılımını artırmayı hedefliyor. Kadınlar, uzman ekip tarafından verilen eğitimin ardından haftanın 3 günü kazıya destek veriyor; kazançlarıyla aile bütçelerine katkı sağlıyor. Çınar Kaymakamı Zikrullah Erdoğan, “Kadınların eli değdiği iş daha zerafetli olur” diyerek projenin devamı için görüşmelerin sürdüğünü belirtti.

Kazı Çalışmalarında Kadın Emeğinin Rolü
Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, konut yapılarının en yoğun buluntu veren alan olduğunu vurgulayarak, “Asker ve sivil yaşamın iç içe geçtiği konutlarda kadın emeğiyle çalışmak önemli” dedi. Kadınlar konut alanlarında görev alıyor; bu bölgeler soru işaretlerine cevap verecek potansiyele sahip. Coşkun, eğitim sonrası kadınların kazıya başladığını, bu katılımın kale için yeni bir boyut kattığını ifade etti. Kale, 2025’te 400 bin, 2026’da 700 bin ziyaretçi bekliyor; asıl UNESCO listesine giriş çalışmaları sürüyor.

Toplumsal ve Kültürel Etki
Kazıya katılan Helin Alan, “Mahalleden kaleyi hep görüyordum, şimdi burada çalışıyorum. Aileme destek oluyorum, arkeoloji okumak istiyorum” diyerek gururunu dile getirdi. Eylem Ata ise “İlk kez işte çalışıyorum, tarihi kalede olmak heyecan verici” dedi. Proje, kadın istihdamını artırırken tarihi dokuya sahip çıkma duygusunu güçlendiriyor. Zerzevan Kalesi, kadınların katılımıyla hem arkeolojik mirasın korunmasında hem de yerel kalkınmada örnek bir model oluşturuyor.
 

Kaynak: Aziz Aslan aa