Osmanlı Padişahı II. Bayezid’in torunu Gazi Hüsrev Bey tarafından 1537 yılında Saraybosna’da kurulan Gazi Hüsrev Bey Medresesi, Balkanlar’daki Osmanlı eğitim mirasının en seçkin kurumlarından biri olmayı sürdürüyor. Savaşlara, siyasi rejim değişikliklerine ve kuşatmalara rağmen kesintisiz eğitimiyle öne çıkan medrese, bugün Bosna Hersek’in en prestijli eğitim kurumları arasında yer alıyor.

Osmanlı Balkan Eğitim Mirasının Temel Taşı
Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’daki imar ve eğitim faaliyetlerinin en önemli yapılarından biri olan Gazi Hüsrev Bey Medresesi, 8 Ocak 1537 tarihinde Saraybosna’da kuruldu. Medrese, Osmanlı Padişahı II. Bayezid’in torunu ve Bosna Sancak Beyi olan Gazi Hüsrev Bey’in vakıf anlayışı doğrultusunda inşa edilerek yalnızca bir eğitim kurumu değil, aynı zamanda kentin kültürel ve toplumsal dönüşümünün temel unsurlarından biri haline geldi. Saraybosna’nın tarihi Başçarşı bölgesinde yer alan yapı, mimari bütünlüğüyle Gazi Hüsrev Bey Külliyesi’nin merkezinde konumlanmaktadır.

Hırvatistan’ın güneyindeki Dubrovnik’ten getirilen taş ustaları tarafından inşa edilen medrese, klasik Osmanlı mimarisinin Balkan coğrafyasındaki seçkin örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Kurşun kaplı çatısı nedeniyle halk arasında “Kurşumliya” olarak da bilinen yapı, yüzyıllar boyunca Bosna Hersek’in ilmi ve dini hayatına yön vermiştir.

Savaşlar ve Rejimler Arasında Kesintisiz Eğitim
Gazi Hüsrev Bey Medresesi’ni benzer Osmanlı eğitim kurumlarından ayıran en önemli özelliklerden biri, tarihsel kırılma anlarında dahi eğitim faaliyetlerini sürdürmüş olmasıdır. Komünist Yugoslavya döneminde dini kurumların ciddi baskılarla karşı karşıya kalmasına rağmen medrese eğitime ara vermemiştir. 1992–1995 yılları arasında Saraybosna’nın kuşatma altında olduğu Bosna Savaşı sırasında da faaliyetlerini sürdürerek, kent halkı için direnişin ve kültürel sürekliliğin simgelerinden biri haline gelmiştir.

Bu yönüyle medrese, yalnızca bir eğitim kurumu değil; Bosna Hersek’in kolektif hafızasında direncin, kimliğin ve sürekliliğin mekânsal karşılığı olarak değerlendirilmektedir.

Seçici Kabul Sistemi ve Çok Yönlü Eğitim Modeli
Bosna Hersek’te dokuz yıllık zorunlu ilköğretimin ardından yalnızca en başarılı öğrencileri kabul eden Gazi Hüsrev Bey Medresesi, yüksek akademik standartlarıyla dikkat çekmektedir. Eğitim programı, klasik dini ilimlerin yanı sıra fen ve sosyal bilimleri de kapsayan bütüncül bir müfredat sunmaktadır. Fıkıh, kıraat ve tecvid gibi alanlarda ileri düzey eğitim verilirken, matematik, fen bilimleri ve yabancı dil dersleriyle öğrencilerin çağdaş akademik donanımı da güçlendirilmektedir.

Medrese, Boşnakça eğitim dilinin yanı sıra İngilizce, Arapça ve Türkçe dersleriyle çok dilli bir eğitim modeli benimsemektedir. Bu yönüyle Balkanlar’daki en kapsamlı eğitim altyapılarından birine sahip olduğu değerlendirilmektedir.

Mezunlar, Kültürel Bellek ve Küresel Açılım
Medreseden mezun olan öğrenciler, eğitimlerini uluslararası üniversitelerde sürdürme imkânına sahip olmaktadır. Son mezunlardan Hamit Erdem Yıldırım ve Ahmet Zahid Yaman, Saraybosna Uluslararası Üniversitesi ile İstanbul Teknik Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen çift diploma programları kapsamında mühendislik alanında eğitimlerine devam etmektedir. Mezunlar, aldıkları eğitimin yalnızca akademik değil, kültürel ve tarihsel bir bilinç de kazandırdığını vurgulamaktadır.

Gazi Hüsrev Bey Medresesi, yüzyıllar boyunca Bosna Hersek’in önde gelen devlet adamlarını, din âlimlerini ve entelektüellerini yetiştirmiştir. Medresenin giriş kapısında yer alan kitabede yer alan “Bu bina bilimi ve Allah sevgisini dualarla arayanlar için yapıldı” ifadesi, kurumun eğitim felsefesini özetlemektedir. 489 yıllık geçmişiyle medrese, Osmanlı eğitim geleneğinin Balkanlar’daki en canlı temsilcilerinden biri olmayı sürdürmektedir.

İsmail Özdemir aa