Milli parkların korunması, yönetimi ve sürdürülebilir kullanımına yönelik kapsamlı düzenlemeler içeren yeni yasa, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Biyolojik çeşitliliğin korunmasından ziyaretçi yönetimine, cezai yaptırımlardan yerel katılıma kadar geniş bir çerçeve sunan düzenleme, korunan alanların daha etkin yönetilmesini hedeflerken, ekosistem temelli yaklaşımları ve kurumsal yetki dağılımını yeniden tanımlıyor.

Türkiye’de Milli Park Yönetiminde Yeni Dönem: Yasal Çerçeve ve Uygulama Perspektifleri
Türkiye’de korunan alanların yönetimine ilişkin hukuki altyapıyı yeniden şekillendiren “Milli Parklar Kanunu ve Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yeni düzenleme, biyolojik çeşitliliğin korunması, ekosistem temelli yönetim anlayışının güçlendirilmesi ve korunan alanlarda sürdürülebilir kullanım ilkelerinin uygulanmasını hedefleyen kapsamlı hükümler içermektedir.

Bu bağlamda yasa, yalnızca doğal alanların korunmasına değil, aynı zamanda bu alanların planlanması, yönetimi ve denetimi süreçlerinde kurumsal kapasitenin artırılmasına yönelik önemli değişiklikler öngörmektedir.

Ekosistem Temelli Koruma ve Kurumsal Yetkiler
Yeni düzenleme ile birlikte biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kullanımına ilişkin esasların belirlenmesinde çok paydaşlı bir yaklaşım benimsenmiştir. Yerel yönetimler, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının görüşlerinin alınması, katılımcı yönetim modelinin güçlendirilmesine yönelik önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.

Koruma, denetim ve yaptırım uygulama yetkisi Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü bünyesinde merkezileştirilmiş; özellikle nesli tehdit altındaki türlerin korunması, sulak alanların ekolojik dengesinin sürdürülmesi ve doğal habitatların izlenmesi gibi konularda daha etkin bir idari yapı oluşturulmuştur. Bu durum, Türkiye’de korunan alan yönetiminin daha bütüncül ve bilimsel temellere dayandırılmasını hedeflemektedir.

Planlama, Ziyaretçi Yönetimi ve Yerel Katılım
Yasa kapsamında milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanları için uzun devreli gelişme planları, gelişme planları ve yönetim planlarının hazırlanması zorunlu hale getirilmiştir. Bu planlar, ilgili bakanlıkların görüşleri doğrultusunda hazırlanarak yürürlüğe konulacaktır. Ancak içme suyu temini gibi kamu yararı açısından acil durumlarda plan şartı aranmayabilecektir.

Düzenleme ile “alan kılavuzu” kavramının tanımlanması, korunan alanlarda ziyaretçi yönetiminin profesyonelleştirilmesi açısından dikkat çekicidir. Yerel halk arasından seçilecek ve eğitimden geçirilecek alan kılavuzları, ziyaretçilerin bilinçlendirilmesi ve doğal alanların korunması süreçlerinde aktif rol üstlenecektir. Bu yaklaşım, yerel toplulukların koruma süreçlerine entegrasyonunu teşvik eden katılımcı bir model sunmaktadır.

Ayrıca ziyaretçi yönetim planlarının etkin uygulanması ve koruma faaliyetlerinden olumsuz etkilenen yerel halkın ekonomik kayıplarının azaltılması da yasanın önemli hedefleri arasında yer almaktadır.

Denetim Mekanizmaları ve Yaptırımların Güçlendirilmesi
Yeni yasal düzenleme, korunan alanlarda çevresel tahribatı önlemeye yönelik cezai yaptırımları önemli ölçüde artırmaktadır. Ekolojik dengeyi bozan faaliyetlerde bulunanlara 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve yüksek tutarlı adli para cezaları öngörülmektedir. Kaçak yapılaşma kapsamında tespit edilen yapı ve tesislere doğrudan el konulması ve gerekli durumlarda yıkılması hükme bağlanmıştır.

Ayrıca izinsiz giriş yapan ziyaretçilere giriş ücretinin dört katı oranında idari para cezası uygulanması, ziyaretçi disiplininin sağlanmasına yönelik bir önlem olarak dikkat çekmektedir. Avcılık faaliyetlerine ilişkin düzenlemelerde de önemli değişiklikler yapılmış; izinsiz avlanma, yasaklı sahalarda avcılık ve belge olmaksızın avlanma gibi fiillere verilen cezalar ciddi oranda artırılmıştır.

Bu kapsamda, Merkez Av Komisyonu kararlarına aykırı hareket edenlere yönelik idari para cezalarının yükseltilmesi, yaban hayatının korunmasına yönelik caydırıcılığı artırmayı amaçlamaktadır.

Ekonomik Yapı ve Kurumsal Esneklik
Kanun, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ne bağlı döner sermayeli işletmelerin kurulabilmesine ve bu işletmelerin sermaye yapısının güçlendirilmesine imkan tanımaktadır. Cumhurbaşkanına verilen yetki ile sermaye miktarının artırılabilmesi, korunan alanların finansmanında esnek ve sürdürülebilir bir model oluşturmayı hedeflemektedir.

Ayrıca saha bekçiliği ve koruma hizmetlerinde sözleşmeli personel istihdamının önünün açılması, uygulama süreçlerinde insan kaynağının çeşitlendirilmesine katkı sağlayacaktır. Bu durum, özellikle geniş coğrafyalara yayılan korunan alanlarda denetim kapasitesinin artırılması açısından önemlidir.