Ocak ayında açıklanan bilimsel gelişmeler; karanlık maddenin şimdiye kadarki en ayrıntılı haritalarından birinin üretilmesi, Dünya’ya benzer özellikler taşıyan yeni bir gezegen adayının keşfi, Kıyamet Saati’nin tarihindeki en ileri noktaya ayarlanması, insanlık tarihinin en eski kaya sanatı örneklerinden birinin tanımlanması, Nobel ödüllü Aziz Sancar’ın beyin tümörü tedavisine katkı sunan çalışması ve evrenin erken dönemlerine ait yeni bir kozmik nesnenin tespitiyle bilim gündemine yön verdi.

Ocak 2026 Bilim Gündemi: Evrenin Haritalanmasından Tıbbi Yeniliklere
Ocak ayında yayımlanan çok disiplinli bilimsel çalışmalar, evrenin yapısını anlama çabalarından insan sağlığına yönelik tedavi yaklaşımlarına kadar geniş bir yelpazede önemli ilerlemeler sundu. NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu (JWST) ve Hubble Uzay Teleskobu’ndan elde edilen verilerle yürüttüğü araştırmalar, karanlık madde, erken evren ve yeni nesil astronomik oluşumlara ilişkin çığır açıcı sonuçlar ortaya koyarken; gezegen bilimi, arkeoloji ve onkoloji alanlarında da kayda değer gelişmeler rapor edildi.

Karanlık Madde Haritası ve Erken Evrenin Yeni İzleri
NASA, JWST verilerini kullanarak karanlık maddeye ilişkin bugüne kadar üretilmiş en yüksek çözünürlüklü haritalardan birini yayımladı. Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışmada, görünmeyen karanlık maddenin yıldızlar, galaksiler ve görünür maddeyle nasıl örtüştüğü ayrıntılı biçimde gösterildi. NASA araştırmacıları, söz konusu haritanın daha önceki tüm çalışmalardan yaklaşık iki kat daha keskin çözünürlük sunduğunu belirterek, bunun galaksi oluşumu ve kozmik yapı evrimi üzerine yeni kuramsal modellere zemin hazırladığını vurguladı.

Buna paralel olarak, Hubble Uzay Teleskobu verileriyle yürütülen başka bir çalışmada, “Cloud-9” adı verilen ve evrenin erken dönemlerine tarihlenen yeni bir astronomik nesne türü tanımlandı. Gaz açısından zengin, yıldız içermeyen ve büyük ölçüde karanlık maddeden oluştuğu belirlenen bu yapı, galaksi öncüllerinin nasıl şekillendiğine dair önemli ipuçları sunuyor. Bu keşif, erken evrenin dinamiklerine ilişkin anlayışı derinleştirme potansiyeli taşıyor.

Dünya Benzeri Gezegen Adayı ve Yaşanabilirlik Tartışmaları
Avustralya, İngiltere, ABD ve Danimarka’dan gökbilimcilerin ortak çalışmasıyla, Dünya’ya boyut olarak yakın ve yaşanabilir kuşakta bulunma olasılığı yaklaşık yüzde 50 olarak hesaplanan yeni bir gezegen adayı keşfedildi. Kepler Uzay Teleskobu’nun K2 misyonu kapsamında toplanan verilerden yararlanılarak tanımlanan “HD 137010 b” adlı aday gezegenin, Güneş benzeri bir yıldızın etrafında 355 günlük yörünge süresine sahip olduğu belirlendi.
Dünya’dan yalnızca yüzde 6 daha büyük olduğu hesaplanan bu gökcisminin, 146 ışık yılı uzaklıkta bulunması, ayrıntılı teleskop gözlemleri için elverişli bir konumda olduğunu gösteriyor. Ancak gezegenin yörüngesinde döndüğü yıldızın Güneş’e kıyasla daha soğuk ve sönük olması, yüzey sıcaklığının Mars’a benzer seviyelerde, eksi 70 santigrat dereceye kadar düşebileceğini düşündürüyor. Araştırmacılar, gezegenin kesin olarak “ötegezegen” statüsüne alınabilmesi için ek gözlemlere ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor. Bulgular Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandı.

İnsanlık, Risk ve Kültürel Hafıza: Kıyamet Saati ve Kaya Sanatı
Bilim dünyasının insanlık için oluşturduğu sembolik uyarı mekanizmalarından biri olan “Kıyamet Saati”, 2026 itibarıyla gece yarısına 85 saniye kala konumlandırıldı. ABD Atom Bilimcileri Bülteni tarafından yapılan yıllık değerlendirmede; nükleer silah tehdidi, iklim krizi, biyoteknolojik riskler ve küresel jeopolitik gerilimler bu kararın temel gerekçeleri arasında gösterildi. 1947’den bu yana sürdürülen uygulama, insanlığın kendi ürettiği teknolojilerle karşı karşıya kaldığı varoluşsal risklere dikkat çekmeyi amaçlıyor.

Öte yandan, Endonezya’nın Sulawesi Adası’ndaki bir kireçtaşı mağarasında keşfedilen ve en az 67 bin 800 yıl öncesine tarihlenen el izi, “dünyada bilinen en eski kaya sanatı örneği” olarak değerlendiriliyor. Şablon tekniğiyle yapılmış bu el siluetinin, daha sonraki dönemlere ait figürlerin arasında kaldığı için bugüne dek fark edilmediği belirtildi. Araştırmacılar, kaya sanatını insanlığın soyut düşünme ve sembolik anlatım geliştirme sürecinde kritik bir dönüm noktası olarak yorumluyor.

Tıpta Yenilik: Aziz Sancar’dan Beyin Tümörü Tedavisine Katkı
Nobel ödüllü bilim insanı Aziz Sancar ve ekibi, glioblastoma (GBM) tedavisinde kullanılan temozolomid (TMZ) ilacının “EdU” adlı molekülle birlikte uygulanmasının tümör baskılama etkisini önemli ölçüde artırdığını ortaya koydu. North Carolina Üniversitesi’nde yürütülen çalışmada, bu kombinasyonun hem laboratuvar ortamında üretilen insan glioblastoma hücrelerinde hem de hayvan modellerinde olumlu sonuçlar verdiği bildirildi.

Araştırmada, EdU molekülünün DNA’ya entegre edilerek hücre tarafından hasar olarak algılandığı ve bunun tümör hücrelerinde onarım mekanizmalarını tetikleyerek daha etkili bir tedavi sürecine katkı sağladığı gözlemlendi. TMZ ve EdU’nun birlikte kullanımının, tekli tedavilere kıyasla hayatta kalma oranlarını anlamlı biçimde yükselttiği vurgulandı. Bu bulgular, agresif beyin tümörlerine karşı geliştirilen yeni nesil tedavi protokolleri açısından umut verici bir adım olarak değerlendiriliyor.

Damla Dellalioğlu aa