Gazze Şeridi’nin orta kesiminde yer alan Tel Umm Amir Arkeolojik Alanı, diğer adıyla Aziz Hilarion Manastırı, bölgedeki ayakta kalan son arkeolojik alan olarak varlığını sürdürmeye çalışıyor. İsrail’in bombardımanları sonucu kısmen tahrip olan alan, yalnızca fiziksel bir yıkımı değil, Gazze’nin kolektif hafızasının ve çok katmanlı kültürel kimliğinin yok oluşunu da simgeliyor.

Gazze’nin Ayakta Kalan Son Arkeolojik Alanı
Ez-Zevayide bölgesinde bulunan Tel Umm Amir Arkeolojik Alanı, Gazze’nin ve Filistin’in en önemli kültürel miras alanları arasında yer almaktadır. Aziz Hilarion Manastırı olarak da bilinen bu yerleşke, yaklaşık 1600 yıllık geçmişiyle erken Hristiyanlık dönemine ışık tutan ender arkeolojik merkezlerden biridir. Ancak Gazze’de süregelen çatışmalar ve İsrail’in çevresine yönelik bombardımanları, alanın ciddi ölçüde zarar görmesine yol açmıştır. Tarih boyunca doğal afetlere ve zamana direnmiş olan yapı, günümüzde insan kaynaklı yıkım tehdidiyle karşı karşıyadır.

Savaşın Arkeolojiye Etkisi ve Bilimsel Kayıp
Tel Umm Amir Arkeolojik Alanı Saha Sorumlusu Muhammed Şahin Abdülcevvad, savaş süreciyle birlikte yürütülen tüm bilimsel çalışmaların durduğunu ve alanın bakımsızlığa terk edildiğini ifade etmektedir. Bombardımanlar sonucu bazı simgesel yapıların ve tarihi sütunların hasar gördüğü, alanın büyük ölçüde otlarla kaplandığı belirtilmektedir. Bu durum, yalnızca maddi kültür varlıklarının değil, arkeolojik bilginin üretim ve aktarım süreçlerinin de kesintiye uğradığını göstermektedir.

Kolektif Hafızanın Hedef Alınması
Gazze’de Paşa Sarayı, Ömer Camii ve Es-Samara Hamamı gibi pek çok tarihî yapının ağır tahribata uğramasıyla birlikte Tel Umm Amir, yok edilmek üzere olan bir uygarlık hafızasının son tanıklarından biri haline gelmiştir. Onlarca arkeolojik alanın haritadan silinmesi, saldırıların yalnızca güncel yaşamı değil, binlerce yıllık tarihsel sürekliliği de hedef aldığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda Tel Umm Amir’in maruz kaldığı yıkım, kültürel mirasın savaş koşullarında nasıl kırılgan hale geldiğini çarpıcı biçimde gözler önüne sermektedir.

Fadel A. A. Almaghari aa