Gazze kentinin Eski Şehir bölgesinde yer alan ve İsrail saldırılarında büyük ölçüde tahrip edilen Osmanlı dönemi Es-Semra Hamamı’nda acil kurtarma ve restorasyon çalışmaları sürüyor. 14. yüzyıla uzanan hamamın enkazından özgün taş, mermer ve mimari parçalar tek tek çıkarılarak temizleniyor ve sınıflandırılıyor. Uzmanlar, yapının iki aşamalı restorasyonla yeniden inşa edilerek eski işlevine kavuşturulmasını hedefliyor.

Gazze’de Es-Semra Hamamı Yeniden Ayağa Kaldırılıyor

Eski Şehir’de Yıkım: Osmanlı Dönemi Yapısı Enkaz Altında
Gazze kentinin Eski Şehir bölgesinde yer alan tarihi Es-Semra Hamamı, İsrail’in saldırıları sırasında ağır tahribata uğrayarak neredeyse tamamen yıkıldı. Osmanlı döneminden kalan yapı, Gazze’de kültürel ve tarihi mirasın hedef alınmasına ilişkin tartışmaların simge örneklerinden biri haline geldi. Zeytun Mahallesi’nde 2024 yılında düzenlenen saldırılarda tamamen yıkıldığı bildirilen hamam, aylar süren bombardımanın ardından büyük ölçüde enkaz altında kaldı.

MS 14. yüzyıla kadar uzanan geçmişiyle Gazze’nin en eski yapıları arasında kabul edilen hamam, yalnızca bir mimari eser değil; kentin tarihsel sürekliliğini temsil eden nadir mekânlardan biri olarak görülüyor. Bu nedenle yapıdaki kayıp, yalnızca fiziksel bir yıkım değil, aynı zamanda Gazze’nin kültürel hafızasında derin bir kırılma olarak değerlendiriliyor.

Enkazdan Belgeye: Taş, Mermer ve Mimari Unsurların Kurtarılması
Sınırlı imkânlara rağmen Gazze’de kültürel miras alanında çalışan uzmanlar ve işçiler, hamamda “acil kurtarma” olarak tanımlanan müdahale sürecini sürdürüyor. Çalışmalar kapsamında enkaz altındaki özgün taşlar, mermer parçalar ve mimari öğeler tek tek çıkarılıyor; temizleniyor, sınıflandırılıyor ve güvenli alanlarda muhafaza altına alınıyor. Bu süreç, restorasyonun ilk adımı olmasının yanı sıra, yapının özgün malzemesine dair belge üretimi açısından da kritik önem taşıyor.

Kültürel miras uzmanı Filistinli Mahmud el-Belavi, yürütülen çalışmaların bu aşamada daha çok özgün parçaların kurtarılmasına odaklandığını belirterek, “Hamamın özgün yapısına ait mermerler ve mimari unsurlar kurtarılıyor. Taşlar toplanıyor, ayrıştırılıyor, temizleniyor ve güvence altına alınıyor.” ifadelerini kullandı.

Mimari Bir Yapıdan Fazlası: Sosyal Hayatın Mekânı Olarak Hamam
El-Belavi’ye göre Es-Semra Hamamı, yüzyıllar boyunca asli işlevini kaybetmeden kullanılan nadir yapılardan biriydi. Hamam, yalnızca yıkanma alanı olarak değil; insanların buluştuğu, haberleştiği ve düğün hazırlıkları gibi sosyal ritüellerin gerçekleştiği bir kamusal mekân olarak da Gazze’nin toplumsal yaşamında belirleyici bir rol oynadı.
Uzmanlar, hamamın Gazze’nin kolektif hafızasında taşıdığı bu çok katmanlı anlam nedeniyle, restorasyonun yalnızca fiziksel bir yeniden inşa değil; aynı zamanda kültürel sürekliliğin yeniden kurulması olduğunu vurguluyor. Planlanan iki aşamalı restorasyon sürecinde, yıkılan bölümlerin özgün malzemelerle yeniden inşa edilmesi ve yapının eski işlevine kavuşturulması hedefleniyor.

Hamza Z. H. Qraiqea aa