1926’da Bakü’de düzenlenen 1. Türkoloji Kurultayı, modern Türkoloji’nin kurumsal temellerini atan ilk uluslararası bilimsel toplantı olarak kabul ediliyor. Dil birliği, alfabe reformu ve ortak edebî dil tartışmalarına yön veren kurultay, aradan geçen 100 yıla rağmen etkisini sürdürüyor. Azerbaycan’da devlet düzeyinde alınan 100. yıl kararı, bu tarihsel mirasın güncel kültür politikalarıyla yeniden ilişkilendirileceğini gösteriyor.

Modern Türkoloji’nin Kurumsal Eşiği
26 Şubat–5 Mart 1926 tarihlerinde Bakü’de gerçekleştirilen kurultay, Türk halklarının dili, tarihi ve kültürel mirasını bilimsel yöntemlerle ele alan ilk kapsamlı uluslararası toplantı olarak kayda geçti. Sovyet yönetimi altındaki Türk topluluklarının kültürel dönüşüm sürecinde düzenlenen organizasyon, Rusya, Türkiye, İran ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerinden 131 bilim insanı, eğitimci ve siyasetçiyi bir araya getirdi. Türkiye’den Fuat Köprülü ve İsmail Hikmet Ertaylan gibi isimlerin davet edilmesi, kurultayın uluslararası akademik niteliğini pekiştirdi.

Alfabe, Dil Birliği ve Reform Tartışmaları
Kurultayın en yoğun tartışma başlıklarını “alfabe meselesi”, “ortak edebî dil” ve “imla birliği” oluşturdu. Ortak alfabe oluşturulmasına yönelik özel bir komisyon kurulması kararı, Türk dünyasında dil politikalarının yönünü belirleyen kritik bir adım oldu. Nitekim Türkiye’nin 1928’de Latin alfabesine geçişi ile Sovyet coğrafyasındaki alfabe reformları, bu tartışmaların devamı olarak değerlendiriliyor. Kurultay, yalnızca akademik bir platform değil; aynı zamanda kültürel modernleşme projelerinin entelektüel zeminini hazırlayan bir eşik niteliği taşıdı.

100. Yılda Devlet Düzeyinde Anma
İlham Aliyev tarafından imzalanan kararnameyle kurultayın 100. yılının devlet seviyesinde kutlanması kararlaştırıldı. Yıl boyunca Azerbaycan’daki ilgili kurumlarca bilimsel ve kültürel etkinlikler düzenlenecek. Marmara Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Okan Yeşilot, kurultayın Türkoloji biliminin kurumsallaşmasına zemin hazırladığını ve günümüzde yürütülen ortak Türk alfabesi çalışmalarının tarihsel köklerinin büyük ölçüde 1926

Bakü toplantısına dayandığını vurguluyor.
Bu çerçevede kurultay, yalnızca geçmişe ait bir bilimsel buluşma değil; Türk dünyasının kültürel geleceğine yön veren tarihsel bir dönüm noktası olarak yeniden değerlendiriliyor.
 

Kaynak: Ruslan Rehimov aa