Prof. Dr. Nuray Ekşi: 'İlk yayın hakkı Arkeolojik kazı, sondaj çalışmaları ve yüzey araştırmaları yapan bilim insanlarına verilen mutlak bir hak deği, münhasır yani sınırlı bir haktır. Dolayısıyla arkeologlarımızın bu kondu garip ve keyfi tekel oluşturması bilimsel araştırma ve yaratığı faaliyetler haklarına aykırıdır'

Prof. Dr. Nuray Ekşi, yayınladığı makaleler yanında birçok akademik dergide hakem, yayın kurulu üyesi veya danışma kurulu üyesi olarak görev yapan bir hukukçumuz. Onun sözü edilmeye değer bir yanı da Kültürel Varlığın Korunması Projesi kapsamında editörlüğünü yaptığı Protecting Cultural Property kitabının Almanların dünyaca ünlü ve saygın yayınevi Springer tarafından yayınlanmasıdır.

Prof. Dr. Nuray Ekşi ile hem Kültürel Varlığın Korunması Projesi’ni konuştuk hem de oldukça ses getireceğine inandığımız; arkeolojik kazı, sondaj çalışmaları ve yüzey araştırmaları yapan bilim insanlarına verilen “ilk yayın hakkının” mutlak bir hak değil, münhasır (sınırlı) bir hak olduğu görüşünü sorduk. Nuray Ekşi “Aslında 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kanunu’ndaki kazı başkanlarına verilen yetki; fotoğraflama, belgeleme vs. yanlış anlaşılıyor” dedi bizlere ve ekledi; “Avukat Haluk İnanıcı, Telif Hukuku Açısından Kültür Varlıkları makalesinde bu fikri mülkiyet konusuna temas ediyor. Kazı başkanlarının yasal bir takım hakları olması, buraya kamunun erişiminin engellenmesi ya da bu konunun haber yapılamayacağı anlamına kesinlikle gelmiyor. Hatta ben Arkeologlar Derneği’ne şöyle bir öneride bulundum; Avukat Haluk İnanıcı hoca size bir sunum yapsın. Tüm kazı başkanlarını davet edin. İlk yayın hakkı konusunda mutlaka bir destek almaları gerekiyor.”

Avukat Haluk İnanıcı ise Telif Hukuku Açısından Kültür Varlıkları makalesinde “Özellikle 2863 Sayılı Kanun’un kazı idarecilerine verdiği yayın hakkının Kanun’a aykırı olarak “kazı başkanına” verilen hak olarak uygulanmasının hatta kazı başkanlarının yayın hakkı üzerinde garip ve keyfî bir tekel oluşturmasının “bilimsel araştırma ve yaratacı faaliyetler” haklarına aykırı olduğu görülmelidir. Bu hakkın “ilk yayın hakkı” adıyla ve yayının süresince yayınlanması şartına bağlı olarak yeniden düzenlenmesi ihtiyacı ise acilen çözülmesi gereken hukuki bir ayıp olarak önümüzde durmaktadır” görüşünü dile getiriyor. İnancı’ya göre “Kazı başkanları her kazı döneminin sonunda Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bilimsel bir rapor vermekle yükümlüdürler. Kazının bitiminden itibaren, kazı dönemi çalışmalarına ait bilimsel raporların en geç iki (2) yıl, nihaî bilimsel raporlarını ise beş (5) yıl içinde yayınlamayan kazı heyetlerinin kazı, sondaj ve araştırmalarda buldukları kültür ve tabiat varlıkları üzerindeki her türlü yayın hakkı Kültür ve Turizm Bakanlığı’na geçer."

Kazıyı idare edenlere -süresince- verilen bu hakkın nedeninin kazı ekibinin yıllarca süren kazı faaliyeti sonunda taşınır ya da taşınmaz kültürel varlıklar bulması ve ortaya çıkarması olduğunu kaydeden İnanıcı “O halde ortaya çıkacak kültürel varlıkları ilk olarak kamuya sunma, üzerinde yazı yazma, yayınlama hakkı o kazıyı idare edenlere ait olmalıdır. Bu hakkaniyetli ve güzel bir hükümdür. Ancak bu hükmün halkın erişim, bilimsel bilginin işlenmesi, geliştirilmesi, bilimsel bilginin uluslararası karşılıklı değişimi, ziyarete izin gibi yükümlülüklere aykırı yorumlanmaması gerekir. Bir başka deyişle kazı ekiplerine verilen bu hak, mutlak bir hak olmayıp münhasır ama sınırları olan bir hak olarak anlaşılmalıdır.”

Alanda gördüğümüz ve kimileyin yaşadığımız yayın hakları konusundaki sıkıntılara ışık tutacağına inandığımız bu söyleşi umalım ki didaktik işlevini yerine getirmiş olsun.

Yusuf Erkan 

Nuray Ekşi kimdir?
Prof. Dr. Nuray Ekşi, 1987 yılında Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni birincilikle bitirdikten sonra 1988 yılında aynı fakültede Devletler Özel Hukuku Anabilim Dalı’nda araştırma görevlisi olarak göreve başlamış ve İstanbul Barosu’na kaydolmuştur. 1995 yılında “Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi” isimli tez ile Doktor; 1999 yılında “Yabancı Gemilerin İhtiyati Haczi” isimli tez ile Doçent ve 2005 yılında “Milletlerarası Deniz Ticareti Alanında “Incorporation” Yoluyla Yapılan Tahkim Anlaşmaları” takdim tezi ile Profesör unvanını almıştır.
NATO, Avrupa Birliği Komisyonu, European University Institute Academy of European Law, Jean Monnet, Alman Konsolosluğu (DAAD) ve TÜBA’dan aldığı burslarla yurt dışında araştırmalar yapmış ve bilimsel toplantılara katılmıştır.
Prof. Dr. Nuray Ekşi birçok akademik dergide hakem, yayın kurulu üyesi veya danışma kurulu üyesi olarak görev yapmaktadır. Ayrıca, 2012 yılından beri yayımlanmakta olan UTTDER-Uluslararası Ticaret ve Tahkim Hukuku Dergisi’nin kurucusu ve genel editörüdür.