Anasayfa / Restorasyon

Stratonikeia'daki Roma Hamamı'nın Deprem ve Onarım Öyküsü Ortaya Çıkarıldı

Muğla'nın Yatağan ilçesindeki Stratonikeia Antik Kenti'nde bulunan Roma Hamamı'nın yüzyıllara yayılan yapım, onarım ve yıkım süreci bilimsel yöntemlerle aydınlatıldı. Araştırmacılar, optik uyarmalı lüminesans tarihlemesi, arkeolojik bulgular ve sikke verilerini bir araya getirerek yapının geçirdiği büyük değişimleri belirledi. Bulgular, MS 365 Büyük Girit Depremi sonrasında onarım yapıldığını, MS 7. yüzyılda ise hamamın anıtsal işlevini kaybettiğini ortaya koyuyor.

 

Roma Hamamı'nın Yapım Tarihi Bilimsel Yöntemlerle Belirlendi
Muğla'nın Yatağan ilçesinde bulunan Stratonikeia Antik Kenti'ndeki Roma Hamamı, yeni bir bilimsel araştırmayla geçmişte yaşadığı depremler, onarımlar ve yıkım süreci açısından yeniden değerlendirildi. Ankara Üniversitesi ile Pamukkale Üniversitesi'nden araştırmacıların gerçekleştirdiği çalışma, yapının mimari tarihinin bölgedeki büyük depremlerle yakından ilişkili olduğunu gösterdi.

Archaeological and Anthropological Sciences dergisinde yayımlanan araştırmada, hamamın soğukluk bölümü Frigidarium ile bitişiğindeki Palaestra incelendi. Bu alanlardan alınan tuğla, harç ve kuvars bakımından zengin sediment örnekleri optik uyarmalı lüminesans yöntemiyle tarihlendirildi. Elde edilen veriler arkeolojik tabakalanma, yapısal çökme izleri, tarihsel deprem kayıtları ve kazılarda bulunan sikkelerle birlikte değerlendirildi. Bayesyen istatistiksel modelleme sayesinde farklı bulgular ortak bir kronoloji içerisinde birleştirildi.

Araştırma sonuçları, Frigidarium'un ilk büyük yapı evresinin Roma İmparatorluk dönemine ait olduğunu ortaya koydu. Ana inşa faaliyetlerinin MS 1. yüzyılın sonları ile 2. yüzyılın başlarında gerçekleştirildiği belirlendi. Bu tarihlendirme, Stratonikeia'nın Roma dönemindeki kentleşme ve anıtsal yapılaşma sürecine ilişkin yeni bilimsel veriler sağladı.

Büyük Girit Depremi Sonrası Onarım İzleri
Araştırmada belirlenen ikinci önemli dönem, hamamın kapsamlı bir onarım ve yeniden yapılanma sürecinden geçtiği evre oldu. MS 365 ile 499 yılları arasına tarihlendirilen bu dönemin olasılık dağılımında en belirgin tarih MS 375 civarında yoğunlaştı.

Bu sonuçlar, Doğu Akdeniz'de geniş çaplı etkiler yaratan MS 365 Büyük Girit Depremi'nin ardından Stratonikeia'da onarım faaliyetleri gerçekleştirilmiş olabileceği görüşünü destekliyor. Araştırmacılar, hamamın mimari geçmişini yalnızca inşa ve yıkım tarihleri üzerinden değil, doğal afetler sonrasında gerçekleştirilen müdahaleler ve yeniden kullanım süreçleri üzerinden de değerlendirdi.

Böylece Roma Hamamı'nın yüzyıllar boyunca değişen ihtiyaçlara ve doğal afetlere uyum sağlayan bir kent yapısı olduğu anlaşıldı. Yapının geçirdiği dönüşüm, Stratonikeia'nın Roma döneminden sonraki tarihsel gelişimini anlamak açısından da önem taşıyor.

MS 613 Sikkeleri Çöküş Tarihine Işık Tuttu
Frigidarium'un son büyük çöküşünün tarihlendirilmesinde kazılarda bulunan sikkeler önemli kanıt oluşturdu. Yıkım tabakasının altında ele geçirilen MS 613 tarihli sikkeler, yapının çöküşüne ilişkin kronolojik değerlendirmeyi sınırlandırdı. Araştırma sonuçlarına göre çöküş için hesaplanan zaman aralığı MS 613-850 arasına daraltıldı. Olasılık dağılımının en belirgin noktası ise MS 633 civarında yoğunlaştı.

Araştırmacılar, bu verilerin tek başına kesin bir yıkım tarihi vermediğini özellikle vurguluyor. Lüminesans tarihlemesi, stratigrafik veriler, sikke buluntuları ve mimari yıkım izleri birlikte değerlendirildiğinde Frigidarium'un erken 7. yüzyıldaki büyük bir sismik olayın ardından anıtsal işlevini kaybettiği düşünülüyor.

Palaestra'nın güneyindeki sütunların aynı yönde devrilmiş olması, Frigidarium'daki çökmüş mimari elemanlar ve yıkım tabakasının korunmuş durumu da ani yıkım sürecine ilişkin önemli arkeolojik kanıtlar sundu.

Doğa Bilimleri Geçmişin Depremlerini Aydınlatıyor
Araştırmaya ilişkin açıklamalarda bulunan Ankara Üniversitesi Yerbilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Eren Şahiner, Stratonikeia'nın Arkaik dönemden Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine kadar uzanan çok katmanlı geçmişine dikkat çekti. Şahiner, araştırmada örneklerin içindeki minerallerin depoladığı enerjiden yararlanılarak laboratuvar ortamında tarihlendirme yapıldığını belirtti.

Gömülerde bulunan sikkelerin de incelendiğini aktaran Şahiner, Frigidarium'un farklı dönemlerde onarım gördüğünü ve kentin MS 6-7. yüzyıllar dolaylarında anıtsal etkinliğini kaybetmeye başladığını anlattı.

Doğal afetlerin kentlerin nüfus yapısını ve yerleşim düzenini değiştirebildiğini vurgulayan Şahiner, geçmişteki deprem izlerinin günümüzde yaşanan süreçlerle karşılaştırılabilecek bilgiler sunduğunu ifade etti. Yer kabuğunun önemli bileşenlerinden kuvars ve feldspat minerallerinin incelenmesiyle geçmişteki oluşum ve değişim süreçlerinin anlaşılabildiğini belirten Şahiner, farklı bilimsel tekniklerin birlikte kullanılmasının önemine değindi.

Araştırmacı, doğru örnekleme ve doğru sorularla doğanın geçmişte yaşanan olaylara ilişkin önemli yanıtlar sunduğunu dile getirdi. Stratonikeia'daki çalışma da arkeoloji, jeoloji ve doğa bilimlerinin ortak araştırmalarının antik kentlerin deprem geçmişini anlamada nasıl kullanılabileceğini gösteren bilimsel örneklerden biri olarak öne çıkıyor.