Torosların Hür Antik Kenti'nin Özgürlük Yazıtı yeniden dünyaya meydan okuyor
Antik Çağın efsanevi fatihi Büyük İskender'in dahi ele geçiremediği Termessos'un giriş kapısında yer alan bağımsızlık yazıtı, gelişmiş görüntüleme teknikleri sayesinde yeniden okunabilir hale getirildi. Yüzyıllardır silik halde bekleyen "Bağımsız Termessosluların hakları sonsuza kadar baki kalsın" mesajı yeniden antik kentin kapısındaki yerini aldı. Öte yandan aynı alanda yolculuk ve ticaret kararları için kullanılan bir kehanet-fal yazıtı da gün ışığına çıkarıldı.
Antalya'daki Termessos Antik Kenti'nde süren arkeoloji araştırmalarda, kentin bağımsızlığını ziyaretçilere ilan eden giriş kapısı yazıtının yeri belirlendi ve büyük ölçüde silinmiş metni yeniden okundu. Yazıtta yer alan "Bağımsız Termessosluların hakları sonsuza kadar baki kalsın" ifadesi, antik kentin özgürlük geleneğine dair en güçlü kamusal mesaj olma özelliğine sahip. Termessos'un bağımsızlığı üzerine özellikle 19. yüzyıldan beri çalışan araştırmacılar, kentin Roma dünyasında sahip olduğu ayrıcalıklı statüyü sikkeler, yazıtlar ve antik kaynaklar üzerinden incelemişti. Yeni uygulama ile arkeologlar, bağımsızlık söyleminin doğrudan kent kapısında halka ve ziyaretçilere ilan edildiğini göstermiş oldu. .
Büyük İskender'i püskürten kentin bağımsızlık yazıtı yeniden okundu
Antalya'daki Termessos Antik Kenti'nin yıkılmış giriş kapısında yürütülen araştırmalarda, kentin bağımsızlığını ilan eden ve "Bağımsız Termessosluların hakları sonsuza kadar baki kalsın" ifadesini taşıyan yazıttaki büyük ölçüde silinmiş durumdaki metinler dijital modelleme teknikleri sayesinde okunabilir hale getirildi.
Öte yandan Antalya'da Güllük Dağı Milli Parkı sınırları içerisindeki Termessos Antik Kenti'nde yürütülen araştırmalarda,aşık kemiği kullanılarak kehanet ve fal bakıldığını anlatan bir yazıt gün yüzüne çıkarıldı.
Kartal yuvasını andıran konumuyla bilinen antik kentteki çalışmalar, Kültür ve Turizm Bakanlığının Geleceğe Miras Projesi kapsamında, Antalya Bilim Üniversitesi Öğretim Üyesi Mustafa Koçak başkanlığında sürdürülüyor.
Araştırmalar sırasında Prof. Dr. Koçak ile Fatih Onur, 1880'li yıllarda Termessos'u ziyaret eden yabancı araştırmacıların kayıtlarını inceleyerek, o dönemde ayakta olduğu bilinen ancak günümüze yıkık halde ulaşan kent kapısında yazıtlı blokların bulunduğunu belirledi.
Kapı çevresindeki yıkıntılar arasında yer alan ve zamanla büyük ölçüde silinmiş durumdaki yazıtlar, dijital modelleme ve üç boyutlu görüntüleme teknikleri kullanılarak yeniden okunabilir hale getirildi.
İncelemelerde, Termessos'un giriş kapısında yer alan yazıtlardan birinin kentin bağımsızlığını vurguladığı ortaya çıktı.
Tarihi kaynaklarda savaşçılığı ve özgürlüğüne düşkünlüğüyle anılan, ayrıca Büyük İskender'in seferi sırasında surlarını aşamadığı kent olarak bilinen Termessos'taki yazıtta, "Bağımsız Termossosluların hakları sonsuza kadar sürsün/baki kalsın" ifadesinin yer aldığı tespit edildi.
Araştırmacılar, söz konusu yazıtın kente gelen herkes tarafından görülebilecek bir noktaya yerleştirildiğini belirledi.
Kazı Başkanı Koçak, hem yazılı kaynakların hem de antik sikkelerin Termessos'un bağımsız bir kent olduğunu gösterdiğini ifade ederek, yazıtın bu durumun ziyaretçilere açık biçimde ilan edilmesi açısından önem taşıdığını söyledi.
Koçak, ilerleyen yıllarda kent kapısının yeniden ayağa kaldırılmasının planlandığını belirterek, bağımsızlık yazıtının antik dönemde olduğu gibi ziyaretçiler tarafından görülebileceğini kaydetti.
Aşık kemiğiyle kehanet falı
Araştırmalarda ayrıca aşık kemiğinin zar gibi kullanıldığı bir kehanet-fal yazıtı da belirlendi.
Yazıtta, yüzeylerine farklı rakamlar verilen aşık kemiklerinin atılmasıyla elde edilen sonuçlara göre kişilere tavsiyelerde bulunulduğu anlaşıldı. Metinde "Bugün ticaret yapma", "Niyet ettiğin yere gitme" veya "Gitmek istediğin yere git" gibi yönlendirmelerin yer aldığı tespit edildi.
Prof. Dr. Fatih Onur, sistemde beşli ve yedili olmak üzere iki farklı uygulamanın bulunduğunu, beşli sistemde 56, yedili sistemde ise 120 farklı sonucun ortaya çıkabildiğini söyledi.
Termessos'ta kullanılan sistemin yedili olduğunu belirten Onur, şimdiye kadar bu türden üç blok tespit edildiğini ifade etti.
Onur, kapıya gelen ve yolculuğa çıkmayı düşünen bir kişinin aşık kemiklerini attıktan sonra çıkan sayılara göre yazıttaki ilgili bölümü okuduğunu anlatarak, sonuçların "Yolculuğa çıkma", "Ticaret yap" veya "Ticaret yapma" gibi tavsiyeler içerdiğini, bunların da şiirsel bir dille kaleme alındığını söyledi.
Termessos Antik Kentiyle İlgili İginç Bilgiler
> Pisidya bölgesinin en güçlü kentlerinden biri.
* Deniz seviyesinden yaklaşık 1000 metre yüksekte, doğal savunma avantajı sağlayan sarp bir coğrafyada kuruldu.Toros Dağları'nın yüksek kesimlerinde kurulan kent, doğal sur niteliğindeki kayalıklarla çevrili olması nedeniyle antik dünyanın en zor ele geçirilebilen yerleşimlerinden biri olarak kabul ediliyor.
> Tarihsel kaynaklara göre Büyük İskender kenti kuşatmasına rağmen ele geçiremedi. Antik tarihçi Arrian'ın aktardığına göre, Büyük İskender MÖ 333 yılında Pisidya seferi sırasında Termessos'u kuşattı ancak kentin sarp coğrafi konumu ve güçlü savunması nedeniyle saldırıdan vazgeçti.
> Roma döneminde geniş ayrıcalıklara sahip özerk bir kent olarak varlığını sürdürdü. Termessos'un bağımsız bir kent olduğu, antik kaynaklar, sikkeler ve daha önce bulunan çeşitli yazıtlar sayesinde uzun zamandır biliniyordu. Araştırmacılar, Pisidya bölgesindeki kentin özellikle Roma döneminde "özgür kent" statüsünü koruduğunu, kendi kurumlarını işletmeye ve bazı iç işlerini bağımsız şekilde yürütmeye devam ettiğini belirtiyor. Yüzyılın sonlarından itibaren Termessos'u inceleyen Avrupalı gezginler ve epigraflar, kentte bağımsızlığa vurgu yapan yazıtlardan söz etmiş, ancak bunların bir bölümü zamanla zarar görmüş veya okunamaz hale gelmişti.
Kaynak: Anadolu Ajansı