Özbekistan İslam Medeniyeti Merkezi: Geçmişten Geleceğe Dijital Bir Yolculuk

Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te açılan Özbekistan İslam Medeniyeti Merkezi, üç bin yılı aşan tarihsel mirası modern müzecilik teknikleriyle buluşturuyor. 50 bin eseri, dijital sergileme teknolojileri ve bilimsel altyapısıyla dikkat çeken merkez, İslam dünyasının en kapsamlı kültür komplekslerinden biri olarak öne çıkıyor. Mimari büyüklüğü ve çok yönlü yapısıyla Guinness Dünya Rekorları’na giren yapı, bölgenin geçmişini küresel ölçekte görünür kılmayı hedefliyor.

Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te kapılarını açan Özbekistan İslam Medeniyeti Merkezi, Orta Asya’nın üç bin yılı aşan tarihsel birikimini çağdaş müzecilik teknikleriyle bir araya getirerek bölgenin kültürel hafızasını yeniden yorumluyor. Şevket Mirziyoyev’in girişimiyle hayata geçirilen yapı, yalnızca bir sergileme alanı değil; araştırma, eğitim ve uluslararası iş birliği platformu olarak da dikkat çekiyor.

Üç Bin Yıllık Tarihin Modern Yorumu
Mart ayında ziyaretçilere açılan merkez, milattan önceki dönemlerden günümüze uzanan geniş bir tarihsel çerçeveyi kapsıyor. 10 hektarlık alana yayılan kompleks, 161’e 118 metrelik ölçüleri ve 65 metre yüksekliğindeki kubbesiyle mimari açıdan da iddialı bir yapı sunuyor. Üç katlı binanın toplam kullanım alanı 40 bin metrekareyi aşarken, içerdiği yaklaşık 50 bin eserle bölgenin en kapsamlı koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapıyor.
Merkez, yalnızca fiziksel büyüklüğüyle değil, sergileme yaklaşımıyla da öne çıkıyor. Dijital teknolojiler, çok dilli anlatım sistemleri, ışık ve ses tasarımları sayesinde ziyaretçilere “yaşayan tarih” deneyimi sunuluyor. Bu yönüyle kurum, klasik müzeciliğin ötesine geçerek interaktif bir tarih anlatısı kuruyor.

Dört Dönemlik Kronolojik Anlatı
Merkezin sergi kurgusu dört ana başlık altında şekilleniyor: İslam Öncesi Dönem, Birinci Rönesans, İkinci Rönesans ve Yeni Özbekistan. Bu yapı, bölge tarihini hem kronolojik hem de tematik bir bütünlük içinde ele alıyor.

İslam Öncesi Dönem bölümünde Soğd, Baktriya ve Harezm uygarlıklarına ait arkeolojik buluntular sergileniyor. Bu bölümün tasarımında Türk uzmanların da yer aldığı uluslararası bir ekip görev alırken, tarihsel süreklilik vurgusu ön planda tutuluyor.

9–12. yüzyılları kapsayan Birinci Rönesans bölümünde Muhammed el-Harezmi, Ebu Reyhan el-Biruni ve İbn Sina gibi bilim insanlarının eserleri öne çıkıyor. El yazmaları, astronomi aletleri ve tıp metinleri, dönemin bilimsel dinamizmini gözler önüne seriyor.

İkinci Rönesans olarak tanımlanan Timurlular döneminde ise Emir Timur ve Uluğ Bey gibi figürlerin izleri minyatürler, çini örnekleri ve mimari süslemeler aracılığıyla aktarılıyor. Yeni Özbekistan bölümünde ise bağımsızlık sonrası reformlar yapay zekâ destekli sunumlarla anlatılıyor.

Kuran-ı Kerim Salonu ve Dijital Deneyim
Merkezin en dikkat çekici alanlarından biri, Kuran-ı Kerim’e ayrılan özel salon. Burada İslam dünyasının en eski mushaflarından biri kabul edilen Osman Mushafı ile birlikte 114 nadir el yazması sergileniyor.

Bu bölümde uygulanan görsel teknikler, ziyaretçi deneyimini farklı bir boyuta taşıyor. Her 40 dakikada bir gerçekleştirilen ışık gösterisinde ayetler kubbe altında adeta gökten iniyormuş gibi yansıtılıyor. Holografik sistemlerle oluşturulan yıldız haritası ise mekânsal algıyı güçlendirerek dini ve kozmik anlatıyı bir araya getiriyor.

Şeref Salonu’nda yer alan 14 büyük pano ise bölgenin tarihine yön veren şahsiyetleri bir arada sunuyor. Babür Şah başta olmak üzere birçok önemli figür, görsel anlatımla ziyaretçilere aktarılıyor.

Dünya Rekoru ve Bilimsel Misyon
Merkez, 13 Nisan’da Guinness Dünya Rekorları tarafından “dünyanın en büyük İslam medeniyeti müzesi” olarak tescillendi. Bu unvanda yapının mimari büyüklüğü, koleksiyon kapasitesi ve çok işlevli yapısı belirleyici oldu.

Merkezin yalnızca bir müze değil, aynı zamanda bilimsel bir platform olduğu vurgulanıyor. Basın Müşaviri Oktam Usmanov, günlük ziyaretçi sayısının 5 bine ulaştığını belirterek merkezin temel amacının Özbekistan’ın köklü tarihini dünyaya tanıtmak olduğunu ifade ediyor. Bilimsel Sekreter Rustam Cabbarov ise 8 yılı aşan inşaat sürecinin ardından merkezin 2025 sonunda tamamlandığını ve uluslararası iş birlikleriyle koleksiyonun zenginleştirildiğini aktarıyor.

20’den fazla ülkeyle yürütülen çalışmalar sonucunda binlerce eserin kopyası temin edilirken, merkez kütüphanesinde 50 bin el yazması ve 500 binden fazla dijital kaynak bulunuyor. Ayrıca TÜRKSOY ve IRCICA gibi kuruluşların ofisleri de burada yer alıyor.