Murtaza Kalesi: Bin Yıllık Savunma Mirası Günümüze Direniyor

Niğde’nin Çiftlik ilçesindeki Murtaza Kalesi, Doğu Roma döneminden günümüze uzanan yaklaşık bin yıllık geçmişiyle Orta Çağ savunma mimarisinin önemli örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor. Melendiz Ovası’nı kontrol eden stratejik konumu, sağlam beden duvarları ve burçlarıyla öne çıkan yapı, uzun süre askeri amaçlarla kullanıldı. Uzmanlar, bilimsel kazı ve restorasyon çalışmalarıyla kalenin kültürel miras ve turizm açısından değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Stratejik Konum ve Tarihsel Arka Plan
Niğde’nin Çiftlik ilçesine bağlı Murtaza köyünde yer alan Murtaza Kalesi, yaklaşık 1830 metre rakımda, doğal bir kaya kütlesi üzerine inşa edilmiş olmasıyla dikkat çekmektedir. Doğu Roma (Bizans) dönemine tarihlenen kale, tarih boyunca savunma ve askeri amaçlarla kullanılmış; Anadolu Selçuklu döneminde ise Melendiz Ovası’nı ve çevresindeki tarım alanlarını koruma işlevi üstlenmiştir.

Niğde Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından 2009 yılında gerçekleştirilen yüzey araştırmaları sonucunda kale, Niğde Kültür Envanteri’ne dahil edilmiştir. Arkeolog Mustafa Eryaman, yapının yerel kaynaklarda “Andulus Kalesi” olarak da adlandırıldığını belirterek, kalenin Melendiz Ovası’na açılan önemli bir geçidi kontrol eden stratejik bir savunma noktası olduğunu ifade etmektedir.

Mimari Özellikler ve Savunma Sistemi
Murtaza Kalesi, yaklaşık 60 metre yüksekliğindeki doğal bir kaya kütlesi üzerine kurulmuş olup, batı yönünde eğimli bir savunma hattı boyunca uzanan altı burç ve sağlam beden duvarları ile çevrilidir. Günümüze ulaşan unsurlar arasında anıtsal giriş kapısı, burçlar ve kale duvarlarının büyük bölümü yer almaktadır.
Kalenin batı, güney ve kuzey cephelerinde şekillenen duvarlar, dışarıdan ortalama 20 metre yüksekliğe sahiptir ve savunma amaçlı olarak tasarlanmıştır. Güneybatı cephesinde yer alan yüksek giriş kapısı, kalenin hem askeri hem de sembolik önemine işaret etmektedir. Ayrıca duvarlarda yer alan mazgal pencereler, gözetleme ve savunma amaçlı kullanılarak askerlerin olası saldırılara karşı etkin bir savunma yürütmesini sağlamıştır.

Uzun Süreli Kullanım ve Bölgesel Savunma Ağı
Mustafa Eryaman’a göre Murtaza Kalesi, yalnızca tekil bir yapı değil; Melendiz Ovası boyunca uzanan daha geniş bir savunma sisteminin parçasıdır. Altunhisar’daki Keçi Kalesi gibi diğer savunma yapılarıyla birlikte değerlendirildiğinde, bölgenin Orta Çağ boyunca askeri ve stratejik açıdan önemli bir merkez olduğu anlaşılmaktadır.

Tarihsel veriler, Murtaza Kalesi’nin yaklaşık 700–800 yıl boyunca farklı yönetimler tarafından çeşitli amaçlarla kullanıldığını göstermektedir. Yapının 19. yüzyıl sonlarına veya 20. yüzyıl başlarına kadar işlevsel olduğu yönündeki bulgular, kalenin uzun soluklu bir askeri ve idari geçmişe sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Restorasyon, Koruma ve Turizm Potansiyeli
Uzmanlar, kalenin önemli ölçüde korunmuş olmasının, restorasyon ve kültürel turizm açısından büyük bir fırsat sunduğunu vurgulamaktadır. Kale içerisinde yer alan ancak günümüze kısmen yıkık halde ulaşan yapılar, geçmişte su sarnıçları ve çeşitli işlevsel birimler barındırmıştır.

Beden duvarlarında kullanılan harç tekniği ve moloz taş işçiliği, Orta Çağ inşaat teknolojisinin dayanıklılığını gözler önüne sermektedir. Doğu cephesinin doğal sarp kayalıklar nedeniyle savunma duvarına ihtiyaç duymaması, dönemin mimarlarının doğanın sunduğu avantajları ekonomik ve işlevsel biçimde değerlendirdiğini göstermektedir.

Eryaman, bilimsel kazıların başlatılması ve kapsamlı bir restorasyon sürecinin yürütülmesi halinde Murtaza Kalesi’nin bölgesel turizme kazandırılabileceğini ve Niğde’nin kültürel miras envanterine önemli bir katkı sunacağını belirtmektedir.

Ahmet Demircan aa