Meksika'da 1400 Yıllık Zapotek Mezarı Ortaya Çıkarıldı

Meksika’nın Oaxaca eyaletinde, San Pablo Huitzo’da 1.400 yıllık bir Zapotek mezarı keşfedildi. Meksika’nın güneyindeki Oaxaca eyaletinde bulunan mezar, freskleri ve sembolik heykelleriyle Zapotek kültürüne dair benzersiz bilgiler sunuyor. INAH tarafından gerçekleştirilen arkeoloji kazısı, Meksika Başkanı Claudia Sheinbaum tarafından “son on yılın en önemli arkeolojik keşfi” olarak duyuruldu.

 

Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü (INAH) arkeologları, Oaxaca eyaletinin San Pablo Huitzo bölgesinde yaklaşık 600 CE dönemine tarihlenen bir Zapotek mezarı keşfetti. Mezarın girişinde yer alan baykuş kabartması, Zapotek kültüründe gece ve ölümü simgeliyor. Baykuşun gagasında görülen insan başı, mezarda yatan kişiyi temsil ediyor olabilir.

Mezarın içinde çok renkli freskler dikkat çekiyor: kırmızı, mavi, yeşil, beyaz ve ocre tonlarında tasvir edilen sahnelerde, insanlar törenlerde kullanılan copal reçinesi taşıyor. Ayrıca girişte iki insan figürü, mezarın bekçileri olarak yorumlanıyor.

Meksika Başbakanı'na göre “son on yılın en önemli arkeolojik bulgusu

Meksika Başkanı Claudia Sheinbaum, keşfi “son on yılın en önemli arkeolojik bulgusu” olarak nitelendirdi. Kültür Bakanı Claudia Curiel de Icaza ise mezarın, Zapoteklerin sosyal örgütlenmesi, gömü ritüelleri ve inanç sistemi hakkında eşsiz bilgiler sunduğunu vurguladı.

INAH ekibi, fresklerin korunması için çalışmalara devam ediyor. Araştırmacılar, köklerin, böceklerin ve çevresel değişimlerin yarattığı tahribatı önlemek amacıyla mezarı stabilize etmeye çalışıyor. Önümüzdeki dönemde yapılacak kazılar, Zapotek kültürünün ritüel yaşamı ve sembolik dünyası hakkında daha derin bilgiler sağlayacak

Zapotekler Kimdir? Zapotek Kültürü Nedir?

Zapotekler, Monte Albán'da merkezlenen gelişmiş bir şehir-devlet kuran, erken bir yazı sistemi geliştiren ve komşu büyük uygarlıklarla (Olmek, Teotihuacan, Maya, Aztek) etkileşime giren bir Mezoamerikan uygarlığıydı. İspanyol fethinden sonra siyasi güçlerini kaybetmiş olsalar da, kültürel kimliklerini, dillerini ve geleneklerini koruyarak günümüze kadar ulaşmış canlı bir yerli halktır.

Meksika'nın Oaxaca vadisine yerleşerek, yaklaşık MÖ 700'den MS 1521'e kadar gelişen bir Mezoamerikan uygarlığı kuran Zapotekler, kendilerine "Bulutların Halkı" (Be'ena'a) adını verirler ve günümüzde de varlıklarını sürdüren bir etnik oluşumdur..

Başkentleri klasik dönemde Monte Albán dini merkezleri ise Mitla'dır.

Oto-Mangue dil ailesine ait, birbirinden farklı lehçeleri olan Zapotek dilleri . Günümüzde yaklaşık 400,000-490,000 kişi tarafından konuşulur . Teokratik monarşi ile yönetilen, hiyerarşik ve katmanlı bir toplumdu (hükümdar/rahip, soylular, zanaatkarlar, çiftçiler) .
Mısır, fasulye, kabak tarımı; teraslama ve sulama sistemleri geliştirdiler .
Çok tanrılı; doğa olayları (yağmur, güneş, yıldırım) ve tarımla ilişkili tanrılar (ör. yağmur tanrısı Cocijo) . Atalara saygı önemliydi .
Mezoamerika'nın en erken yazı sistemlerinden birini (MÖ 5. yy) geliştirdiler; henüz tam olarak çözülememiş glif tabanlı bir yazı .
Meksika'nın Oaxaca eyaletinde yerli bir halk olarak varlıklarını sürdürüyorlar; dilleri, dokumacılık, mutfak ve topluluk gelenekleri (ör. tequio) canlı .

Zapotek uygarlığının gelişimi, ana şehirleri ve dış ilişkileri üzerinden anlaşılabilir:

Erken Dönem ve Kuruluş (MÖ 1500-500): Uygarlık, Oaxaca Vadisi'ndeki San José Mogote gibi tarım köylerinde filizlendi. MÖ 500 civarında, bölgedeki üç vadiye hakim bir tepede yeni ve güçlü bir şehir olan Monte Albán kuruldu .
Klasik Dönem ve Altın Çağ (MÖ 200 - MS 700): Monte Albán, bir şehir-devletin başkenti olarak genişledi ve Mezoamerika'nın en önemli kültür merkezlerinden biri haline geldi. Nüfusu 25,000'e ulaştı . Bu dönemde: çevre bölgeleri askeri olarak fethettiler; fetihleri, "Building J" (Fetih Levhası) üzerindeki baş aşağı oyulmuş hükümdar figürleriyle kaydettiler . Orta Meksika'nın dev şehri Teotihuacan ile karmaşık bir ilişki geliştirdiler. Teotihuacan'da bir Zapotec mahallesi (Oaxaca Barrio) bile vardı . Yazı, mimari (piramitler, top sahası) ve sanatta (karmaşık seramik ve taş oymacılığı) büyük ilerleme kaydettiler .

Geç Dönem ve Çöküş (MS 700-1521): MS 700'den sonra Monte Albán'ın nüfusu azaldı ve siyasi gücü dağıldı . Dini merkez, karmaşık geometrik mozaiklerle süslü binalarıyla ünlü Mitla'ya kaydı . 15. yüzyılda Aztek İmparatorluğu tarafından istila edildiler ve vergiye bağlandılar . 1521'de İspanyol istilası, bağımsız Zapotek siyasi varlığını sona erdirdi .

Zapotek Kültür ve Gelenekleri

Din ve İnanç: Panteonlarında yağmur, güneş, rüzgar, mısır ve ölüm tanrıları vardı . "Danzantes" (Dansçılar) olarak adlandırılan ünlü taş oymaların, aslında kurban edilmiş veya işkence görmüş savaş esirlerini tasvir ettiği düşünülüyor . Ölümden sonraki yaşama ve atalara olan inanç, mezar kültlerinde ve Mitla gibi "Ölüler Yeri" olarak adlandırılan dini merkezlerde kendini gösteriyordu .

Yazı ve Takvim: Nokta ve çizgilerden oluşan bir sayı sistemleri ve 260 günlük dini bir takvimleri vardı . Geliştirdikleri glif yazısı, Mezoamerika'nın bilinen en eski yazı sistemlerinden biridir ve büyük ölçüde hala çözülememiştir .

Gündelik Yaşam ve Miras: Ekonomileri tarıma dayalıydı ve mısır kutsal kabul edilirdi . Çömlekçilik, dokumacılık ve yeşim taşı işçiliğinde ustaydılar . Günümüzde, özellikle Oaxaca mutfağında (mole, tlayudas), doğal boyalı halı dokumacılığında ve Day of the Dead (Ölüler Günü) gibi festivallerde Zapotek mirası canlı bir şekilde yaşamaktadır