Kars’ın Peynir Mirası Tarihi Tabyada Geleceğe Taşınıyor
Kars’ta tarihi Süvari Tabyası’nın içinde 2022’de açılan Türkiye’nin ilk tematik Peynir Müzesi, kentin yüzyıllara uzanan peynir kültürünü ziyaretçilere aktarıyor. Gravyer, kaşar ve çeçil gibi ürünlerin üretim sürecinin yanı sıra yayla yaşamı, endemik bitkiler ve hayvancılık kültürünün anlatıldığı müze, 2026’nın ilk yedi ayında yaklaşık 72 bin kişiyi ağırladı. Tarihi yapıyla bütünleşen müze, gastronomi mirasını kültürel turizmle buluşturuyor.
Tarihi tabyada 4 yıldır Kars’ın peynir kültürü yaşatılıyor
Kars’ta tarihi Süvari Tabyası içerisinde 2022 yılında ziyarete açılan Kars Peynir Müzesi, kentin geleneksel peynir üretimini tarih, kültür ve doğal çevreyle birlikte anlatıyor. Türkiye’nin ilk tematik peynir müzesi olma özelliğini taşıyan merkez, dört yıldır yerli ve yabancı ziyaretçileri ağırlıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ve Anadolu Efes ortaklığında yürütülen “Gelecek Turizmde Projesi” kapsamında 2020’de dünyanın 18’inci peynir rotası olarak belirlenen Kars’ta, müze aracılığıyla peynirin üretim serüveni görünür hale getiriliyor. Gravyer, kaşar ve çeçil başta olmak üzere kentin peynir çeşitleri, üretim kültürüyle birlikte tanıtılıyor.
Peynirin hikâyesi tabyada yeniden canlanıyor
Yaklaşık 1100 metrekarelik dolaşılabilir alana sahip müzede, büyükbaş hayvanların beslendiği endemik bitkilerden ahır bölümüne, süt dolu güğümlerden yayla yaşamına kadar farklı temalar ziyaretçilere sunuluyor. Gravyer yapımı, peynir salonu, video odası, temsili Kars Garı, Kars’ın bitki örtüsü, Ankara Gazi Garı, Kars evleri, şef ve atölye bölümleri de müzenin bölümleri arasında yer alıyor.
Müzede ziyaretçiler, yaylalarda elde edilen sütün peynir haline gelmesine kadar geçen süreci öğrenirken, Kars peynirlerinin lezzetinde önemli rol oynayan endemik bitkiler hakkında da bilgi ediniyor. Kentteki yaklaşık 1600 bitki türünün 80 kadarının endemik olduğu belirtilirken, bu bitkilerin süt ve dolayısıyla peynirin lezzetine doğrudan yansıdığı aktarılıyor.
Kars Peynir Müzesi Müdürü Yeşim Koç, merkezin yalnızca peynir üretimini değil, tarihi tabyanın dokusu üzerinden Kars’ın geçmişini ve kültürünü de anlattığını belirtiyor. Koç, müzenin 2026 yılının ilk yedi ayında yaklaşık 72 bin ziyaretçiyi ağırladığını, yıl sonunda ziyaretçi sayısının 120 bini aşmasını umduklarını ifade ediyor.
Gastronomi mirası turizmle buluşuyor
Kars’ta yılda yaklaşık 19-20 bin ton gravyer ve kaşar üretildiğini belirten Koç, peynircilik geleneğinin giderek Avrupa’ya açılmasının hedeflendiğini söylüyor. Müze ise üretim bilgisini yalnızca gastronomik bir unsur olarak değil, yaylacılık, hayvancılık, bitki örtüsü ve yerel yaşamla bağlantılı bir kültürel miras olarak ele alıyor.
Ziyaretçiler de müzenin Kars’ın geçmişini anlatma biçiminden memnun. İstanbul’dan gelen Şeyda Maral, çocuklarına yörenin kültürünü tanıtmak amacıyla müzeyi ziyaret ettiklerini ve tarihi atmosferi beğendiklerini ifade ediyor.
Yozgat’tan gelen Adem Akkaya ise müzeye ilişkin beklentilerinin üzerinde bir deneyim yaşadıklarını belirterek, peynirin tarihinin etkileyici biçimde anlatıldığını söylüyor. Akkaya, tarihi yapının restore edilerek müzeye dönüştürülmesinin Kars’ın turizm potansiyeline katkı sağladığını vurguluyor.
Tarihi Süvari Tabyası’nın mimari dokusuyla peynir üretim kültürünü aynı çatı altında buluşturan müze, Kars’ın gastronomi mirasının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından dikkat çekici bir kültürel durak niteliği taşıyor.