Kapadokya'nın Asırlık Kilitleri Bir Ustanın Ellerinde Yaşıyor
Kapadokya'nın tarihi konaklarında, geleneksel evlerinde ve kayadan oyma ambarlarında kullanılan asırlık kilitler, unutulmaya yüz tutan bir zanaatın izlerini taşıyor. Nevşehir'de yaşayan 59 yaşındaki Mehmet Yuğuran, yaklaşık 47 yıldır sürdürdüğü koleksiyonculuk ve ustalık çalışmalarıyla bu kültürel mirası yaşatmaya çalışıyor.
3 Bin 500 Kilit ve Anahtarla Geçmişin İzini Sürüyor
Nevşehir'de yaşayan Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı 59 yaşındaki Mehmet Yuğuran, Kapadokya'nın geleneksel kilit ve anahtarlarını korumak için yaklaşık yarım asırdır çalışıyor. Çocuk yaşlarda başlayan merakını yıllar içinde kapsamlı bir koleksiyona dönüştüren Yuğuran, bugün 3 bin 500 geleneksel kilit ve anahtara sahip.
Koleksiyonculuğa 10-12 yaşlarında, evlerinin karşısındaki tarihi bir konağın kapısında gördüğü kilitten etkilenerek başladığını anlatan Yuğuran, antikacılıkla uğraşan babasının da kendisini desteklediğini belirtiyor. Köylerden topladığı eski kilitleri Nar beldesindeki atölyesinde onaran usta, işlevini yitirmiş örnekleri yeniden kullanılabilir hale getiriyor. Ayrıca Kapadokya'daki butik otellerden gelen talepler doğrultusunda geleneksel modellerin benzerlerini üreterek tarihi yapıların ve işletmelerin kapılarında kullanılmasını sağlıyor.
Yuğuran'a göre bu kilitler yalnızca güvenlik amacıyla üretilmiş araçlar değil; geçmiş dönemlerin el işçiliğini, estetik anlayışını ve toplumsal yaşamını yansıtan önemli kültürel belgeler niteliğinde. Farklı şehirlerdeki tarihi yapıların restorasyon çalışmalarına da kilit sistemlerini onararak katkı sunuyor.
Motifleri ve Şifreleme Sistemleriyle Kapadokya Kilitleri
Kapadokya kilitlerini diğer geleneksel örneklerden ayıran özelliklerin başında pirinç aynalar üzerindeki süslemeler ve farklı şifreleme sistemleri geliyor. Güneş, güvercin, lale ve eli belinde gibi motifler, dönemin sanatsal ve kültürel özelliklerini yansıtıyor. Yuğuran, bazı örneklerde haç, Osmanlı döneminden kalanlarda ise hilal figürlerine rastlandığını belirtiyor. Kilitlerin üzerindeki sembollerin, geçmişte kullanıcıların tercihlerini ve kültürel kimliklerini de yansıttığını ifade ediyor.
Geleneksel kilitlerin "Kapadokya kilitleri" adıyla tescillenmesi için çalışma yürüten Yuğuran, koleksiyonunu sınıflandırarak bölgeyi ziyaret edenlere sergilemeyi istiyor. Ayrıca bu zanaat hakkında kaynak niteliğinde bir kitap hazırlamayı hedefliyor.
Mesleğin giderek unutulduğuna ve çırak yetiştirmekte zorlandığına dikkat çeken usta, Türkiye'de bu alanda çalışan ustaların sayısının oldukça azaldığını vurguluyor. Yuğuran'ın en büyük hedefi, Kapadokya'nın özgün kilitçilik geleneğinin belgelenerek korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması.