Gökhöyük'te 5 bin yıl önce Yaşam Ağacı motifli dev küp neden ters bırakıldı?
Gökhöyük arkeoloji kazılarında 2 yıl önce fark edilen ve geçen yıl gün yüzüne çıkartılan yaklaşık 5 bin yıllık dev küp, insan yüzü, hayat ağacı ve keçi kabartmalarının yanı sıra bilinçli şekilde ters çevrilmiş olmasıyla dikkat çekti. Arkeologlar, sıra dışı yerleştirme biçiminin yerleşimin sembolik bir kapanışla terk edilmiş olabileceğine işaret ettiğine yorumluyor.
Konya'da 5 bin yıllık dev küp ters çevrilmiş halde bulundu
Konya'nın Seydişehir ilçesindeki Gökhöyük Höyüğü'nde sürdürülen arkeoloji kazılarda arkeologların 2 yıl önce buldukları yaklaşık 5 bin yıllık dev küp, yalnızca boyutlarıyla değil bulunduğu konum ve bırakılış biçimiyle de dikkat çekiyor.
Kazı ekibi, yaklaşık 1,2 metre yüksekliğindeki küpün ağız kısmının bilinçli biçimde aşağı çevrilmiş olmasının, yerleşimin planlı şekilde terk edildiğine ilişkin güçlü arkeolojik göstergelerden biri olduğunu değerlendiriyor.
İnsan yüzü ve hayat ağacı kabartmalı dev küp arkeologları şaşırttı
Kazı Başkanı Selçuk Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Prehistorya Ana Bilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Ramazan Gündüz, kazılarda ilk izlerine 2024 yılında ulaşılan küpün 2025 sezonunda tamamen ortaya çıkarıldığını belirterek, normal koşullarda depolama amacıyla kullanılan büyük küplerin ağızlarının yukarı bakacak şekilde yerleştirildiğini belirterek, Gökhöyük'teki örneğin ise özenle ters çevrilmiş halde bırakıldığını söyledi.
Araştırmacılara göre bu durum, alanın kullanımının bilinçli biçimde sonlandırıldığına işaret eden sembolik bir uygulama olabilir.
Arkeolojide bağlam, eserin kendisi kadar önemli
Yaklaşık bir metre ağız çapına ve 800-1000 kilogramlık depolama kapasitesine sahip küpün yalnızca fiziksel özellikleri değil, bulunduğu arkeolojik bağlam da önem taşıyor.
Kazı alanı henüz tamamen açılmadığı için küpün bir konutun içinde mi yoksa törensel amaçlı kullanılan özel bir yapıda mı bulunduğu kesin olarak bilinmiyor. Devam eden kazılar, yapının işlevinin anlaşılmasını sağlayacak.
Günlük kullanım kabından farklı özellikler
Araştırmacılar, küpün günlük kullanım amacıyla üretilmediğini düşünüyor.
Bunun en önemli nedenlerinden biri, gövdesindeki beş büyük kulbun ağır kabın zaman zaman taşınmasına imkan verecek şekilde tasarlanmış olması. Ayrıca yüzeyindeki kabartmalar da sıradan depolama kaplarında görülmeyen özenli bir işçilik sergiliyor.
Bu nedenle araştırma ekibi, kabın belirli törenlerde veya toplumsal ritüellerde kullanılmış olabileceği ihtimali üzerinde duruyor.
İnsan yüzü, hayat ağacı ve keçiler
Küpün ağız bölümünde kaş, göz ve burun kabartmalarıyla stilize edilmiş bir insan yüzü yer alıyor.
Yüzün altında ise hayat ağacı motifi bulunuyor. Ağacın iki yanında ise ona doğru yönelen Anadolu yaban keçileri betimlenmiş.
Arkeologlara göre hayat ağacı ve keçi figürleri, Anadolu'nun erken yerleşimlerinde bereket, yaşamın devamlılığı ve doğanın döngüsüyle ilişkilendirilen semboller arasında yer alıyor. Ancak bu motiflerin Gökhöyük'teki kesin anlamı konusunda yeni analizlerin sonuçları bekleniyor.
Yaşan Ağacı Motifli Küp Erken Tunç Çağı'na tarihleniyor
İlk değerlendirmelere göre küp, Erken Tunç Çağı I'in sonları ile Erken Tunç Çağı II dönemine tarihleniyor.
Gökhöyük ise çok daha uzun bir yerleşim geçmişine sahip. Höyükte MÖ 7000'lerden başlayarak Neolitik, Kalkolitik, Tunç ve Demir çağlarının yanı sıra Orta Çağ'a kadar uzanan yerleşim izleri bulunuyor.
Kazı ekibi, küpün bulunduğu yapının tamamen ortaya çıkarılmasıyla birlikte hem yapının işlevi hem de yerleşimin neden ve nasıl terk edildiğine ilişkin daha somut verilere ulaşmayı hedefliyor.
Ters çevrilmiş kaplar neden önemli?
Arkeolojide büyük depolama kaplarının kullanım dışı bırakılırken kasıtlı olarak ters çevrilmesi, bazı yerleşimlerde yapının veya mekanın sembolik olarak "kapatılması" şeklinde yorumlanabiliyor. Bu tür uygulamalar, sıradan kullanım izlerinden farklı olarak toplumsal veya ritüel davranışların anlaşılmasına katkı sağlıyor. Ancak bu yorumların doğrulanabilmesi için buluntunun bulunduğu mimari bağlamın ve diğer arkeolojik verilerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Arkeoljikhaber. - Anadolu Ajansı