Fenerli Rumların Çok Katmanlı Tarihi ANAMED Sergisinde Yeniden Okunuyor

Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi (ANAMED) tarafından hazırlanan “Cümle Fener Burada: Hane, Mahalle, Saray ve Şehir” sergisi, İstanbul’un tarihsel semtlerinden Fener’in kültürel ve toplumsal ağlarını yeniden değerlendirmeyi amaçlıyor. Dört yıllık araştırma programının ürünü olan sergi, Fenerli Rumların Osmanlı dünyasındaki rolünü arşiv belgeleri, haritalar, mimari çizimler ve nadir eserler aracılığıyla görünür kılarak erken modern İstanbul’un çok kültürlü yapısına yeni bir

Fener’in Çok Katmanlı Tarihine Yeni Bir Bakış
İstanbul’un tarihsel dokusunun önemli merkezlerinden biri olan Fener, erken modern dönemde yalnızca yerel bir mahalle değil, aynı zamanda Osmanlı dünyası ile Balkan coğrafyası arasında kurulan siyasi ve kültürel ilişkilerin düğüm noktalarından biriydi. Bu çok katmanlı tarihsel ağlar, “Cümle Fener Burada: Hane, Mahalle, Saray ve Şehir” başlıklı sergi aracılığıyla yeniden ele alınıyor.

Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi’nin ev sahipliğinde hazırlanan sergi, özellikle 18. yüzyılda Fenerli Rum elitlerin Osmanlı yönetimi ile Balkan beylikleri arasındaki diplomatik ve kültürel rolünü incelemeye açıyor. Küratörlüğünü Firuzan Melike Sümertaş, Namık Günay Erkal ve Haris Theodorelis-Rigas’ın üstlendiği proje, dört yıllık kapsamlı bir araştırma programının sonucunda ortaya çıktı.

Sergide nadir albümler, arşiv belgeleri, haritalar, tablolar, mimari çizimler ve üç boyutlu modeller aracılığıyla yaklaşık bir yüzyıllık bir toplumsal ve mekânsal hikâye yeniden kurgulanıyor.

Mekân, Güç ve Kültürel Etkileşim
Sergi, özellikle 18. yüzyılda Fener ile Balkan coğrafyasındaki Eflak ve Boğdan beylikleri arasında kurulan ilişkileri çok boyutlu bir perspektifle ele alıyor. Fenerli aristokratların Osmanlı yönetiminde üstlendikleri roller, diplomatik ağlar ve ekonomik ilişkiler serginin temel temaları arasında yer alıyor.

Küratör Namık Günay Erkal’a göre serginin başlangıç noktası mekânsal bir araştırma yaklaşımıydı. Ancak zamanla bu yaklaşımın genişletilmesi gerektiği görülerek çok disiplinli bir çerçeve oluşturuldu. Kent tarihi, mimarlık tarihi ve maddi kültür araştırmalarının bir araya getirilmesiyle erken modern İstanbul’un sosyal ve mekânsal yapısına dair yeni bir temsil modeli geliştirildi.

Bu kapsamda hazırlanan kentsel kesitler ve mekânsal rekonstrüksiyonlar, 18. yüzyıl İstanbul’una ilişkin özgün görsel anlatımlar sunuyor.

Arşiv Belgelerinden Günümüze Uzanan Bir Araştırma
Sergi, ANAMED’in yürüttüğü “Fenerlilerin Maddi Dünyası” araştırma programının önemli çıktılarından biri olarak değerlendiriliyor. Proje kapsamında yalnızca sergi değil, aynı zamanda uluslararası bir sempozyum ve akademik bir yayın da hazırlanıyor.

Küratör Firuzan Melike Sümertaş, çalışmanın temel amacının Fener mirasının parçalı şekilde ele alınan yönlerini bir araya getirmek olduğunu belirtiyor. Bu yaklaşım, Osmanlı, Yunan ve Romen kültürleri arasındaki etkileşimin daha bütüncül bir çerçevede değerlendirilmesini mümkün kılıyor.

Sergide yer alan arşiv belgeleri ve nadir eserler, Fenerli seçkinlerin İstanbul’daki konaklarından Osmanlı sarayına, Balkanlardaki voyvoda saraylarından Boğaziçi kıyılarına uzanan geniş bir coğrafyada kurdukları ilişkileri gözler önüne seriyor.

Kentin Hafızası ve Güncel Tartışmalar
Serginin önemli bölümlerinden biri de Fener’in günümüzde geçirdiği dönüşümü tarihsel bir perspektifle ele alıyor. Küratör Haris Theodorelis-Rigas’a göre semtin tarihsel mirası, modern kent politikaları ve kentsel dönüşüm süreçleriyle yeniden tartışılıyor.

Araştırmacılar, bölgenin tarihsel kimliğinin zaman zaman politik söylemler içinde yabancılaştırıldığını ve bu nedenle Fener’in kültürel mirasının korunması konusunun kritik önem taşıdığını vurguluyor.

Sergi ayrıca Fener Rum Patrikhanesi çevresinde şekillenen toplumsal ve dini hayatı, Fenerli elitlerin sarayla kurduğu ilişkileri ve Balkan coğrafyasındaki yönetim deneyimlerini farklı tematik bölümler aracılığıyla ele alıyor.
Koç Holding ve Vehbi Koç Vakfı desteğiyle gerçekleştirilen “Cümle Fener Burada: Hane, Mahalle, Saray ve Şehir” sergisi, 24 Ocak 2027 tarihine kadar ANAMED’de ziyaret edilebilecek.