Cambridge Üniversitesi 116 Benin Eserini Nijerya’ya Devretti

Cambridge Üniversitesi, 1897’de Benin Krallığı’ndan alınan 116 eserin yasal mülkiyetini Nijerya Ulusal Müzeler ve Anıtlar Komisyonu’na (NCMM) devrettiğini açıkladı. Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi koleksiyonundaki pirinç, fildişi ve ahşap eserler, Benin Kraliyet Sarayı ile yapılacak yönetim anlaşması çerçevesinde iade edilecek. Karar, 2022’deki resmi başvurunun ardından onaylandı; bazı eserler Cambridge’de ödünç statüsünde kalacak.

Cambridge’in Devir Kararı ve Hukuki Süreç
İngiltere’de Cambridge Üniversitesi, Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi (MAA) koleksiyonunda bulunan ve 1897 yılında Benin Krallığı’ndan alınan 116 eserin yasal mülkiyetini Nijerya Ulusal Müzeler ve Anıtlar Komisyonu’na (NCMM) devrettiğini duyurdu. Üniversite tarafından yapılan yazılı açıklamada, devir işleminin yalnızca sembolik bir “iade” kararı değil, doğrudan mülkiyet transferi niteliği taşıdığı vurgulandı. Sürecin, NCMM’nin Ocak 2022’de yaptığı resmi başvurunun ardından başlatıldığı; Cambridge Üniversitesi Konseyi’nin onayı ve İngiltere Hayır Kurumu Komisyonu’nun yetkilendirmesiyle yürütüldüğü kaydedildi.

Bu çerçeve, son yıllarda Avrupa müzelerinde giderek güçlenen “restitüsyon” (kültürel varlıkların geri verilmesi) tartışmalarının artık yalnızca etik değil, hukuki ve yönetsel bir boyuta da taşındığını gösteriyor.

Koleksiyonun İçeriği ve Yönetim Anlaşması
Toplam 116 parçadan oluşan koleksiyonun büyük bölümünün pirinç eserlerden meydana geldiği; bunun yanı sıra fildişi ve ahşap heykelleri de içerdiği bildirildi. Cambridge, eserlerin Benin Kraliyet Sarayı ile yapılacak bir yönetim anlaşması kapsamında Nijerya’ya iade edileceğini belirtti. Açıklamada, eserlerin büyük bölümünün fiziksel olarak Nijerya’ya gönderileceği, daha küçük bir kısmının ise MAA’da müze ziyaretçileri, öğrenciler ve araştırmacılar için “ödünç statüsünde” sergilenmeye devam edeceği ifade edildi.

Bu yaklaşım, müzeler arası işbirliği, ortak sergileme modelleri ve akademik erişimin sürdürülmesi açısından yeni bir pratik alanı işaret ediyor.

1897 “Cezalandırma Seferi” ve Uluslararası İade Dalgası
Eserlerin 1897’de Benin Şehri’nde gerçekleştirilen ve “Cezalandırma Seferi” olarak bilinen askeri operasyon sırasında alındığı hatırlatıldı. NCMM Genel Direktörü Olugbile Holloway, gelişmeyi Cambridge ile yürütülen diyalog açısından bir dönüm noktası olarak değerlendirerek, iadenin yalnızca nesnelerin değil “geçmişte kaybedilen gurur ve itibarın” da geri kazanılması anlamına geldiğini dile getirdi. MAA Direktörü Prof. Dr. Nicholas Thomas ise Nijeryalı kurumlar, kraliyet sarayı temsilcileri ve akademisyenlerle yürütülen uzun süreli temasların bu sürece zemin hazırladığını vurguladı.

Nijerya, 2022’de dünya genelindeki müzelerden yüzlerce Benin eserinin iadesini resmi olarak talep etmiş; aynı yıl Londra’dan 72, ABD’nin Rhode Island eyaletinden ise 31 eser ülkeye geri dönmüştü. Cambridge’in mülkiyet devri kararı, bu uluslararası iade dalgasında dikkat çekici bir eşik olarak değerlendiriliyor.