Bergama Parşömenin Son Ustasını Sonsuzluğa Uğurladı
İzmir’in Bergama ilçesinde antik çağlardan bu yana sürdürülen parşömen üretim geleneğinin son temsilcilerinden İsmail Araç, 93 yaşında yaşamını yitirdi. Geleneksel yöntemlerle, hiçbir kimyasal kullanmadan parşömen üreten usta zanaatkâr; UNESCO tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” ilan edilmişti. Araç’ın vefatı, yalnızca bir ustanın değil, Bergama’nın binlerce yıllık kültürel belleğinin önemli bir taşıyıcısının da kaybı olarak değerlendiriliyor.
Antik Bergama’nın Kadim Bilgisi Bir Ustayla Yaşadı
1933 yılında Bergama’da doğan İsmail Araç, henüz genç yaşta başladığı dericilik mesleğini 71 yıl boyunca aralıksız sürdürerek Anadolu’nun en özgün zanaat miraslarından birini günümüze taşıdı. Bergama Krallığı döneminde M.Ö. 2. yüzyılda geliştirilen parşömen üretim tekniğini geleneksel yöntemlerle sürdüren Araç, dünyada bu sanatı doğal yöntemlerle uygulayan nadir ustalardan biri olarak kabul ediliyordu.
Tabakçılar Köprüsü altında başlayan meslek yaşamında oğlak ve keçi derilerini “kavlato” adı verilen geleneksel bıçaklarla işleyen usta, yalnızca üretici değil aynı zamanda yaşayan bir kültür hafızası olarak da tanınıyordu. Titiz işçiliği sayesinde yerli ve yabancı akademisyenler, araştırmacılar ve sanat tarihçileri için önemli bir başvuru kaynağı haline geldi.
“Yaşayan İnsan Hazinesi”nden Geleceğe Kültürel Miras
İsmail Araç, geleneksel Türk el sanatlarının korunmasına sunduğu katkılar nedeniyle 2017 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı” ilan edildi. 2021’de ise UNESCO tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanıyla onurlandırıldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından ödüllendirilen usta, Bergama’nın kültürel kimliğini uluslararası alanda görünür kılan isimlerden biri oldu.
“Ben ölürsem bu sanat biter” sözleriyle hafızalara kazınan Araç, yaşamının son döneminde yetiştirdiği çırakları Demet Sağlam Tokbay ve Nesrin Ermiş Pavlis’e geleneksel “peştemal kuşatma” töreniyle ustalık icazeti vererek kadim zanaatın geleceğe aktarılmasını sağladı. Böylece Bergama’nın binlerce yıllık parşömen geleneği, ustasının ardından yaşamayı sürdürecek yeni taşıyıcılarına kavuşmuş oldu.