Ani Köprüsü İçin Tarihi İş Birliği: UNESCO Mirası İçin Ortak Restorasyon Dönemi
UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Ani Ören Yeri’nde, Türkiye ile Ermenistan arasında Arpaçay üzerinde yükselen tarihi Ani Köprüsü için ortak restorasyon sürecinin başlaması, bölgenin kültürel mirası adına yeni bir dönemin kapısını araladı. 11-12. yüzyıllara tarihlenen köprü, yalnızca Orta Çağ mühendisliğinin görkemli bir örneği değil, aynı zamanda İpek Yolu’nun hafızasını taşıyan stratejik bir geçiş noktası olarak yeniden gündeme taşınıyor.
İki Ülkeyi Birleştiren Tarihi Geçit
Türkiye ile Ermenistan arasında yer alan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde bulunan Ani Ören Yeri, bu kez yüzyıllardır sessizliğe gömülü Ani Köprüsü ile yeniden uluslararası gündeme taşındı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan tarafından 4 Mayıs’ta imzalanan ortak restorasyon mutabakatı, bölge halkı ve bilim çevrelerinde heyecan yarattı.
Bir ayağı Türkiye’de, diğer ayağı Ermenistan’da bulunan tarihi köprü, Arpaçay Nehri üzerinde yıkılmış halde varlığını sürdürüyor. Tarihi İpek Yolu’nun en önemli geçiş noktalarından biri kabul edilen yapı, Orta Çağ boyunca Kafkasya ile Anadolu arasındaki ticaret ve kültürel etkileşimin sembollerinden biri olarak öne çıktı.
Orta Çağ Mühendisliğinin Sessiz Tanığı
Muhammet Arslan, Ani’nin yalnızca Anadolu’nun değil, dünya tarihinin de en önemli arkeolojik alanlarından biri olduğunu belirterek, kentin Türk-İslam tarihindeki öncü rolüne dikkat çekti. Selçuklu döneminde inşa edilen cami, mescit, hamam, çarşı ve mezarlık gibi yapıların Ani’yi Anadolu’daki ilk Türk-İslam şehirlerinden biri haline getirdiğini vurgulayan Arslan, Ani Köprüsü’nün de bu mirasın en önemli parçalarından biri olduğunu ifade etti.
Kitabesi günümüze ulaşmadığı için kesin yapım tarihi bilinmeyen köprünün, mimari özellikleri doğrultusunda 11-12. yüzyıllara tarihlendiği değerlendiriliyor. Tek sivri kemerli olarak tasarlanan yapının yaklaşık 30 metrelik açıklığa sahip olması, dönemin mühendislik kapasitesini gözler önüne seriyor. Uzmanlara göre bu genişlik, Orta Çağ mimarlığı açısından dikkat çekici bir teknik başarı niteliği taşıyor.
Restorasyon Süreci 2026 Kazılarıyla Başlayacak
yüzyıldaki işgal döneminde büyük ölçüde yıkıma uğrayan köprü için hazırlanan ortak restorasyon protokolü, iki ülke arasında kültürel miras eksenli iş birliğinin en somut örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor. Türkiye Cumhuriyeti Özel Temsilcisi Büyükelçi Serdar Kılıç ile Ermenistan Özel Temsilcisi Rubin Rubinyan tarafından imzalanan anlaşma kapsamında, köprünün bilimsel restorasyon ilkelerine uygun biçimde yeniden ayağa kaldırılması hedefleniyor.
Kazı Başkanı Arslan, restorasyon öncesinde köprü ve çevresinde kapsamlı arkeolojik çalışmalar yürütüleceğini belirterek, alanın 2026 kazı programına dahil edildiğini açıkladı. Hazırlanacak projeler doğrultusunda köprünün özgün mimarisine sadık kalınarak restore edilmesi planlanıyor.
Yeniden ayağa kaldırılması hedeflenen Ani Köprüsü’nün, yalnızca kültürel mirasın korunmasına değil, bölge turizminin canlanmasına ve Türkiye-Ermenistan normalleşme sürecine de katkı sunması bekleniyor.