Alaçam Mübadele Müzesi: Mübadelenin Kültürel Hafızası

Samsun’un Alaçam ilçesinde bulunan Alaçam Mübadele Müzesi, 1923 Lozan Antlaşması sonrası Türkiye ile Yunanistan arasında gerçekleşen nüfus mübadelesinin toplumsal, kültürel ve insani boyutlarını görünür kılıyor. Restore edilen tarihi bir binada hizmet veren müze; mübadillerin günlük yaşamına, göç deneyimlerine ve kültürel sürekliliğine ışık tutan 240 eseriyle, zorunlu göçün tarihsel hafızasını koruyan önemli bir bellek mekânı olarak öne çıkıyor.

Mübadele Hafızasının Kurumsallaşması: Alaçam Müzesi
Samsun Büyükşehir Belediyesi Alaçam Mübadele Müzesi, 1923 Türkiye–Yunanistan Nüfus Mübadelesi’nin yerel ölçekteki izlerini yaşatmak amacıyla ziyaretçilere açılmış önemli bir kültürel miras alanıdır. Batı Trakya’dan Anadolu’ya göç eden mübadillerin bir bölümü Yakakent ve Alaçam çevresine yerleşmiş; bu topluluğun hatırasını korumak için daha önce kamu hizmetlerinde kullanılan iki katlı tarihi yapı restore edilerek 16 Nisan 2012’de müzeye dönüştürülmüştür.

Müze koleksiyonunda mübadillerin gündelik hayatını yansıtan ev eşyaları, kadın ve erkek giysileri, döneme ait fotoğraflar, resmi belgeler ve yayınlar yer almaktadır. Müze rehberi Yunus Dikmen, sergilenen 240 eserin yalnızca tarihsel değil, aynı zamanda sembolik anlamlar taşıdığını; motiflerin dostluk, birlikte yaşama kültürü ve toplumsal dayanışmayı temsil ettiğini belirtmektedir. Bu yönüyle müze, zorunlu göçün travmatik boyutunu olduğu kadar kültürel uyum ve sürekliliği de görünür kılmaktadır.

Mübadil Kültürünün Güncel Yaşamı ve Kuşaklararası Aktarımı
Alaçam Belediye Başkanı Ramazan Özdemir, Alaçam’ın mübadele sürecinde önemli bir yerleşim merkezi olduğunu vurgulayarak, mübadil kültürünün günümüzde de canlı biçimde yaşatıldığını ifade etmektedir. Yerel yönetimlerin bu kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması için destekleyici politikalar yürüttüğünü belirten Özdemir, göç hikâyelerinin aile hafızasında korunmaya devam ettiğini dile getirmektedir.

Mübadil torunu Abdurrahman Uyar ise dedelerinin 1924 yılında Alaçam’a yerleştiğini, geçim kaynaklarının hem Yunanistan’da hem de Anadolu’da tarım ve tütüncülük olduğunu aktarmaktadır. Selanik’ten gelen babaannesine ait gelinliği müzeye bağışladığını belirten Uyar, bu tür kişisel eşyaların kolektif hafızayı güçlendirdiğini ve kimlik bilincini pekiştirdiğini ifade etmektedir. Alaçam Mübadele Müzesi, bu yönüyle yalnızca bir sergi alanı değil; göç, kimlik ve kültürel süreklilik üzerine toplumsal bir öğrenme mekânı olarak konumlanmaktadır.

Samet Atasoy aa